4

اللهم عجل لولیک الفرج

بررسی مفصل نشانه های ظهور

 

مدت زمان مطالعه ۱۵ دقیقه

انواع نشانه های ظهور :

کلی, جزئی, خاص, مجمل و کنایی, مقید و مشروط (به تحقق شرایط دیگر), منفصل و متصل, عادی و غیر عادی.

 

بنظر می رسد که شمردن  وبررسی همه این نوع نشانه ها, نه مفید است و نه لازم وضروری  چه آن که بسیاری از آنها, نشانه های قطعی ظهور نیستند. افزون, بر این بخشی از آنها از نظر سند و محتوا اشکال دارند و درستی و نادرستی آنها, خیلی روشن نیست. از این روی, ما, به چند نوع از اقسام نشانه های ظهور که مهم ترند و در روایات, روی آنها بیشتر تأکید شده, اشاره می کنیم آن گاه به بررسی مهم ترین آنها, بویژه نشانه های حتمی و متصل به ظهور می پردازیم. و در پایان به اشکالها و شبهه هایی که به نشانه های ظهور و پیش گویی آنها در روایات شده است, پاسخ خواهیم داد.

 

۱. نشانه های حتمی

 

در میان نشانه ها شماری از آنها به روشنی به عنوان(علائم حتمی ظهور), یاد شده اند.

منظور از نشانه های حتمی در مقابل غیرحتمی, ظاهراً آن است که تحقق پدیدار شدن آنها, بدون هیچ قید و شرطی, قطعی و الزامی خواهد بود, به گونه ای که تا آنها واقع نگردند, حضرت مهدی(ع) ظاهر نخواهد شد. اگر کسی پیش از واقع شدن نشانه های حتمی, ادعای ظهور مهدی(ع) را بکند, ادعایی است نادرست.

در برابر اینها نشانه های غیرحتمی است, یعنی مقید و مشروط به اموری هستند که در صورت تحقق آنها, به عنوان نشانه, پدید می آیند. به عبارت دیگر, نشانه های غیرحتمی, شاید پدید آیند و شاید پدید نیایند و امام زمان(ع) ظهور کند. امامان معصوم(ع) به خاطر مصالحی, از پدید آمدن آنها در دوره غیبت, خبر داده اند.

گروهی, نشانه های حتمی را نشانه هایی دانسته اند که در آنها (بداء) حاصل نمی شود. برخلاف نشانه های غیرحتمی که ممکن است (بداء) حاصل شود و تغییر یابند و یا به کلی حذف شوند.

(ولعلّ المراد بالمحتوم مالابدّ من وقوعه ولایمکن ان یلحقه البداء.)

شاید منظور از حتمی آن باشد که از پدید آمدن آن گریزی نیست و امکان ندارد که (بداء) در مورد آن حاصل شود.

در روایتی (محتوم) در برابر (موقوف) به کار رفته است(۱)

امام باقر(ع) در تفسیر آیه شریفه:

(ثم قضی أجلاً وأجل مسمّی عنده(۲) می فرماید:

(انّهما أجلان, أجل محتوم و أجل موقوف.

قال له حمران: مالمحتوم؟

قال: الذی لایکون غیره.

قال: وما الموقوف؟

قال: هو الذی للّه فیه مشیة...(۳)

آنها دو هنگامند: هنگام محتوم و هنگام موقوف.

حمران از آن حضرت پرسید: محتوم چیست؟

فرمود: آن که غیر از آن نمی بوده باشد؟

عرض کرد: موقوف چیست؟

فرمود: آن [رخدادهایی است] که در آنها مشیتی از خداوند است. شاید پدید آیند و شاید نیایند].

از ظاهر این روایت و روایات به این مضمون, استفاده می شود که منظور از (حتمی), یعنی قطعی و مسلم که خداوند تغییر و تبدیل آنها را اراده نکرده است.

البته باید توجه داشت که حتمی و یا مسلم و قطعی بودن وقوع این نشانه ها, به این معنی نیست که پدیدنیامدن آنها محال است, بلکه به حسب فراهم بودن شرایط و مقتضیات و نبودن بازدارنده ها, پدید آمدن آنها اگر خداوند اراده کند, قطعی خواهد بود.

برای روشن شدن این مطلب, بایسته می نماید شرح دهیم که رخدادهایی که از پدید آمدن آنها خبر داده شده سه حالت دارند:

۱- برخی از امور مسلم, به همان گونه که خبر داده اند, پدید می آیند و هیچ تغییری در آنها داده نمی شود. این دسته از امور, حوادثی هستند که شرایط اقتضای آنها فراهم است و مانعی در کار نیست. چنین اموری را هر چند خداوند قادر است تغییر دهد و یا آنها را اصلاً بردارد, ولی چون مخالفت و تغییر و حذف آنها با اصول مسلم: (عدالت) (حکمت) و (لطف) خداوند ناسازگار است, تغییر آنها از سوی خداوند, محال خواهد بود. مانند ظهور حضرت مهدی(ع) که امکان ندارد تغییر کند, یا اصلاً برداشته شود, چنانکه خداوند, توان به انجام ظلم را دارد, ولی انجام آنها بر وی محال است.

۲- دسته ای از رخدادها, مانند حالت نخست, اموری حتمی و قطعی هستند, ولی تبدیل و برداشتن آنها ناسازگاری با حکمت و عدالت خداوند ندارد. این امور, هر چند از جهت این که اسباب و شرایط ایجاد آنها, وجود دارد و باز دارنده ای هم بر سر راه پیدایش آنها نیست و از این جهت, حتمی هستند, ولی هیچ اشکالی ندارد که اراده خداوند آنها را تغییر دهد, یا آن را بردارد. نشانه های حتمی ظهور, از این گونه اند یعنی از نظر فراهم بودن شرایط و مقتضیات در آن زمان, پیش بینی شده با نبودن بازدارنده بر سر راه پدید آمدن آن, تحقق آن قطعی و الزامی خواهد بود. با این حال, امکان دارد به اراده خداوند, تغییر کنند و یا محقق نشوند, پس حتمی بودن, به معنای آن نیست که محال است رخ ندهند.

۳- دسته ای از رخدادها, آنهایی هستند که پدید آمدن آنها, در صورتی که بازدارنده ای پیش نیاید و با مقتضیات آنها موجود باشد, واقع خواهند شد. شمار زیادی از نشانه های ظهور که در روایات, پدیدار شدن آنها در طول دوره غیبت, پیش بینی شده است و به عنوان نشانه های غیر حتمی شمرده می شوند, از این گونه اند; از این روی امکان دارد, پدید آیند و امکان دارد پدید نیایند.

بنابراین, می توان نتیجه گرفت که نشانه هایی حتمی, از جهت فراهم بودن شرایط و نبودن بازدارنده ها, پدید خواهند آمد. ولی محال نیست که خداوند آنها را تغییر دهد.

از آن جا که در روایات فراوانی, امامان(ع), بر مسلم بودن پدید آمدن آنها تأکید کرده اند, می توان گفت که اراده خداوند, بر پدید آمدن آنهاست(۴)

این نشانه های حتمی به چه مقدارند؟ در روایات اختلاف است. در شماری از اخبار, نشانه های حتمی ظهور, پنج عدد شده اند.

عمربن حنظله می گوید: از امام صادق(ع) شنیدم که فرمود:

 

(لایخرج المهدی حتی تطلع مع الشمس آیة(۵)

 

در این روایت, گرچه تعبیر (حتمی) به کار رفته, ولی از سیاق آن پیداست که تا چنین نشانه ای با خورشید ظاهر نشود, حضرت مهدی(عج) ظهور نخواهد کرد.

در میان نشانه هایی که بدانها اشاره کردیم, حتمی بودن نشانه های پنجگانه: خروج سفیانی خروج یمانی, صیحه آسمانی, قتل نفس زکیه و خسف در بیداء روشن است, زیرا از روایات فراوانی که در میان آنها روایات صحیح نیز وجود دارد, حتمی بودن آنها استفاده می شود.

نعمانی می نویسد:

(… ثم حققوا کون العلامات الخمس التی اعظم الدلائل والبراهین علی ظهور الحق بعدها, کما بطلوا امر التوقیت(۶)

سپس نشانه های پنجگانه را که بزرگ ترین دلیل و نشانه بر آشکار شدن حق است, ثابت کرده اند همان گونه که مسأله مشخص کردن زمان معیّن را برای ظهور, باطل کرده اند.

نعمانی, در این سخن, ضمن آن که بر مسلم بودن علائم پنجگانه تاکید می ورزد, آنها را بزرگ ترین و مهم ترین نشانه های ظهور نیز می داند.

ولی حتمی بودن سایر نشانه ها مورد اشکال است; زیرا طلوع خورشید از مغرب, ندا و اختلاف بین حاکمان بنی عباس, از روایت ابی حمزه استفاده می شود که مرسله است و نمی توان بر آن اعتماد کرد. افزون بر این, چنانکه خواهیم گفت, احتمال می رود منظور از (نداء), همان صیحه آسمانی باشد که از نشانه های پنجگانه بود و (طلوع خورشید از مغرب) نیز, گذشته از ضعف سند آن, بر ظهور خود حضرت مهدی(ع) تطبیق شده است. از آن جا که این نشانه ها در برخی روایات در ردیف (و خروج القائم من المحتوم) آمده این احتمال وجود دارد که از نشانه هایی حتمی برپایی قیامت, باشند نه نشانه های ظهور.

همچنین روایت (ظاهر شدن دستی با خورشید) اولاً, زیادبن مروان(۷) در سند روایت توثیق نشده, ثانیاً, در برخی از نسخه ها, به جای (کف یطلع من السماء), کسف یطلع من السماء) است; از این روی, احتمال دارد, مراد پدید آمدن کسوف باشد(۸)

(ظاهر شدن نشانه ای با خورشید), که به عنوان نشانه حتمی ذکر شده, سخن معصوم(ع) نیست, سخن ابن عباس است.

غیر از این مواردی که یاد کردیم, موارد دیگری نیز در کتابهای روایی, به عنوان نشانه های حتمی آمده, ولی با توجه به اسناد ضعیف آنها, نمی توان به حتمی بودن آنها, بلکه به اصل نشانه بودن آنها مطمئن شد بر همین اساس, شیخ مفید, اصل تقسیم نشانه ها به حتمی و غیرحتمی را امری مسلم دانسته, ولی بر این باور است که حتمی بودن همه آنها روشن نیست(۹) بنابراین ظاهراً علائم حتمی ظهور همان پنج تا است که در ادامه مقاله آنها را مورد بحث قرار خواهیم داد.

 

۲-نشانه های متصل به ظهور

 

برابر روایات, شماری از علائم ظهور, متصل به ظهور خواهند بود, به گونه ای که بین آنها و ظهور فاصله زیادی نباشد. البته این که فاصله آن نشانه ها, تا ظهور چه مدت و یا چند روز است. به راستی روشن نیست, ولی قدر مسلم آن است که فاصله زیاد نیست و احتمالاً, مجموعه نشانه های متصل به ظهور, در همان سال ظهور, یا سال پیش از آن رخ می دهند. از پدیدار شدن نخستین نشانه متّصل, تا ظهور مهدی(ع) نشانه ها همچون حلقه های زنجیر بدون فاصله پی در پی پدید می آیند, چنانکه در روایتی, محمد بن صامت از امام صادق(ع), پس از آن که برخی نشانه ها را امام(ع) بیان کرده بود, پرسید: فدایت شوم می ترسم این امر (تحقق نشانه های ظهور مهدی) به طول انجامد؟

امام (ع) فرمود:

 

(لا, انّما [هو] کنظام الخرزَ یتبع بعضه بعضا(۱۰)

 

نه محققاً, همچون مهره های تسبیح, یکی پس از دیگر می آید.

حتی در مورد برخی از نشانه های متصل به ظهور, مقدار فاصله آن با ظهور نیز, بیان شده است. امام باقر(ع) درباره قتل نفس زکیه, فرمود:

 

(لیس بین قیام القائم(ع) و قتل النفس الزکیة اکثر من خمس عشرة لیلة(۱۱)

 

فاصله میان کشته شدن نفس زکیه و قیام قائم بیش از ۱۵ شب نیست.

خروج سفیانی و یمانی نیز, برابر آنچه از روایات استفاده می شود(۱۲) در یک محدوده زمانی در آستانه ظهور صورت می گیرد و فاصله آن تا قیام قائم(ع), از پانزده ماه, بیشتر نخواهد بود(۱۳)در روایات, فاصله یک سال, ۹ماه(۱۴), هشت ماه گفته شده است(۱۵)

بر این اساس, تردیدی نیست که شماری از نشانه های ظهور, که بیشتر نشانه های حتمی نیز هستند, نزدیک ظهور و متصل به آن واقع می شوند.

در برابر, نشانه های فراوانی وجود دارند که از پیدایش آنها در عصر غیبت خبر داده شده, ولی پیوستگی به ظهور معلوم نیست. چه بسا, با فاصله زیاد, از ظهور مهدی(ع) واقع شوند. چنانکه شماری از نشانه ها, همچون از هم گسستن بنی امیه و بنی عباس, خروج ابومسلم خراسانی, اختلاف بین مسلمانان و بین بنی عباس و اشغال منطقه جزیره, توسط ترکها و بسته شدن پل بر روی دجله و… بر فرض نشانه بودن آنها, سالها, بلکه قرنها ست که از وقوع آنها می گذرد.

 

۳- نشانه های غیر عادی

 

تحقق نشانه های ظهور, همچون واقع شدن سایر پدیده ها, به روال طبیعی و عادی است, ولی پیش گویی برخی از آنها, به گونه ای در اخبار بازتاب یافته, که به نظر می رسد, واقع شدن آنها به طور عادی, غیر ممکن می نماد و تحقق آنها, به صورت غیرطبیعی و در چهارچوب معجزه خواهد بود. مثلاً, (طلوع خورشید از مغرب), (ظاهر شدن دست و یا نشانه ای با خورشید در آسمان) (صیحه آسمانی) و… اگر همان معنای ظاهری آنها مراد باشد, باید به گونه معجزه رخ دهند, زیرا پدیدار شدن چنین اموری, عادتاً ممکن نیست. البته شاید برخی از این نشانه ها معنای کنایی و رمزی داشته باشند و اشاره به رخدادهایی که پیدایش آنها, عادتاً, امکان دارد(۱۶) و برخی از آنها نشانه نباشند و در درستی آنها تردید باشد که در جای خود به آنها اشاره خواهیم کرد. با این حال, بخشی از نشانه های ظهور و یا دست کم, شمار اندکی از آنها, به گونه معجزه رخ خواهند داد.

اکنون, باید دید آیا تحقق هر امری غیرعادی, می تواند معجزه باشد؟

آیا هر حادثه ای که ظاهراً ممکن نیست, حتماً معجزه است؟ فرقی نمی کند بین نوع حوادث؟

از بابت نمونه, از (خروج دجال) و (صیحه آسمانی) به گونه ای خبر داده شده که در ظاهر تحقق آنها, ممکن نیست. آیا می توان پدیدار شدن این گونه نشانه ها را معجزه دانست؟

یا این که فرق است بین حوادث مثبت و منفی و فرق است بین اموری که در جهت باطل و تأیید آن صورت می گیرد و اموری که برای اثبات حقانیت حق و اقامه حجت بر آن واقع می شوند؟

معجزه چهارچوب خاصی دارد. تحقق هر امری را که صرفاً غیرعادی باشد, نمی توان معجزه دانست; زیرا معجزه, با انگیزه های صحیح و الهی و در شرایط خاص صورت می گیرد و بر این اساس, تنها نشانه هایی که در راستای تقویتِ حق و تأیید ظهور و قیام مهدی(ع) باشد و تحقق آنها به صورت عادی ممکن نباشد, معجزه خواهند بود, نه هر حادثه غیرعادی, تا چه رسد به حوادثی که سبب تقویت باطل شود.

 

قانون معجزه

 

معجزه قانون خاص خویش را دارد. تمام معجزه هایی که به دست پیامبران الهی واقع شده اند, در محدوده همین قانون صورت پذیرفته اند. سنت الهی, بر این جاری است که حتماً باید معجزه در مسیر اقامه برهان و تایید حق باشد و این, در هر زمان و به دست هر فردی باشد فرقی نمی کند, چه از ناحیه فردی که نماینده حق است صورت گیرد و چه از جانب فردی که طرفدار باطل, بدین معنی که به دست نماینده باطل, معجزه ای رخ دهد, تا بطلان ادعا و دروغگویی وی را آشکار سازد. براساس این تحقق هر امری و هر حادثه ای, به صورت غیرعادی, تنها وقتی معجزه است که در مسیر اقامه دلیل برای حق و تأیید آن باشد. البته این که معجزه ای به دست نماینده باطل, اتفاق افتد, بسیار کم است, ولی در هر صورت اگر در مسیر حق و برای تقویت آن باشد, مانعی ندارد.

و آنچه خارج از این چارچوب باشد, معجزه نیست, چه توسط فردی خوب و حامی حق واقع شود و چه توسط نماینده باطل و طاغوت; زیرا صدور معجزه ای که بخواهد به تقویت باطل و تشویق مسیر انحراف و خط شیطانی منجر شود, محال خواهد بود. خداوند حکیمی که همه را به سوی حق می خواند, محال است امری را حادث کند که سبب گمراهی و انحراف مردم از حق شود:

(هرگاه ظاهر روایتی , حاکی از آن باشد که نشانه ها به صورت معجزه روی خواهند داد, ناچاریم آنها را توجیه کنیم و در صورت امکان, حمل بر معنای کنایی و رمزی آن کنیم; زیرا این کار بهتر است, از این که تمام و یا قسمتی از این روایت را به دور افکنیم و تکذیب کنیم. از این گذشته, اسلوب شماری از این اخبار, به گونه ای است که از آنها تحقق معجزه به گونه مستقیم فهمیده نمی شود, هر چند ظاهر آنها, بیانگر وقوع آن حوادث, به گونه معجزه باشد و به ذهن شنونده, در ابتدا, چنین معنایی خطور کند(۱۷)

بنابراین, اگر نپذیرفتیم که تحقق برخی از نشانه های ظهور, به گونه معجزه خواهد بود, چنانکه ظاهر روایات نشان می دهد, باید در محدوده تقویت حق و اقامه برهان بر آن و در چهارچوب قانون معجزه پدید آیند. با توجه به این که حرکت دجال, در جهت فریب و انحراف مردم و بازداشتن آنان از مسیر حق است و به صورت طاغوتی در برابر مهدی(ع) می ایستد, نمی تواند معجزه باشد. اگر درستی روایات آن پذیرفته شود, باید به گونه ای توجیه کرد.

اینک, شماری از نشانه ها را به بوته بررسی می نهیم: نشانه های حتمی و غیر حتمی.

 

۱- خروج سفیانی

 

پیش از قیام قائم(ع), مردی از نسل ابوسفیان, در منطقه شام, خروج می کند و با تظاهر به دینداری, گروه زیادی از مسلمانان را می فریبد و به گرد خود, می آورد و بخش گسترده ای از سرزمینهای اسلام را به تصرف خویش در می آورد و بر مناطق پنجگانه: شام, حمص, فلسطین, اردن, قنسرین(۱۸) و منطقه عراق, سیطره می یابد و در کوفه و نجف, به قتل عام شیعیان می پردازد. و برای کشتن و یافتن آنها جایزه تعیین می کند(۱۹)

سفیانی, با این که از خبیث ترین و پلیدترین مردمان است, ولی همواره ذکر یارب یارب بر زبانش جاری است80. حکومت دودمان بنی عباس به دست وی از هم گسسته می شود.

وی, آن گاه که از ظهور مهدی(ع) با خبر می گردد و با سپاهی عظیم به جنگ وی می ورد و در منطقه (بیداء) بین مکه و مدینه, با سپاه امام(ع) برخورد می کند و به امر خدا, همه لشکریان وی, به جز چند نفر, در زمین فرو می روند و هلاک می شوند81.

این خلاصه از ویژگیهای سفیانی است که در منابع دینی و کتابهای معتبر به عنوان نشانه ظهور آمده است: (غیبت) شیخ طوسی و نعمانی, (ارشاد) شیخ مفید, (کمال الدین) صدوق و… روایات مربوط به خروج سفیانی, به اندازه ای است که برخی آنها را متواتر و برای اثبات سفیانی, کافی دانسته اند. بنابراین, اصل خروج سفیانی, صرف نظر از ویژگیها و قضایای جزئی امری مسلم است. پیش از این گفتیم که خروج سفیانی, از نشانه های حتمی ظهور است. ولی این که سفیانی کیست و چه ویژگیهایی دارد و چگونه شورش می کند و… چندان روشن نیست. از برخی روایات, استفاده می شود که نام وی عثمان بن عنسبة است و از خاندان ابوسفیان, که در دوره غیبت خروج می کند. این احتمال درست نیست, زیرا, سند این روایات ضعیف است(۲۲) در منابع شیعه, گویا فقط دو روایت در این مورد وجود دارد که در سند یکی, محمدبن علی الکوفی(۲۴) قرار دارد که توثیق نشده و روایت دوّم هم, مرسله است(۲۵)

افزون بر این در برخی از روایات, از امام(ع) در مورد نام سفیانی پرسیده شده و آن حضرت, از بیان آن خودداری کرده اند(۲۶) حال آن که اگر نام وی مشخص بود, دلیلی نداشت که از بردن نام وی, خودداری کند. به نظر می رسد, سفیانی فرد مشخصی نیست, بلکه فردی است با ویژگیهای ابوسفیان, که در آستانه ظهور مهدی(عج) به طرفداری از باطل, خروج می کند و مسلمانان را به انحراف می کشاند.

در حقیقت, ابوسفیان, به عنوان سر سلسله سفیانیان, سمبل پلیدی است. او غارتگری بود که با رباخواری و زورگویی و چپاول اموال مردم, ثروتهای هنگفتی به چنگ آورده بود و از راه فریب و تحمیق توده های ستم کشیده و ترویج خرافات و دامن زدن به نظام طبقاتی جاهلی, قدرت فراوانی به دست آورده بود.

ابوسفیان, به عنوان سردمدار شرک و بت پرستی و سرمایه داری طاغوتی, هر نوع حرکت و جنبشی را که دم از عدالت, برادری, آزادی می زد, دشمن شماره یک خود می دانست و با قدرت تمام در برابر آن به مبارزه بر می خاست. سفیانی, فردی است با این ویژگیها که در برابر انقلاب بزرگ و جهانی حضرت مهدی(ع) خروج می کند و تلاشهای فراوانی برای رودررویی با آن به عمل می آورد.

بر این اساس, در حقیقت سفیانی یک جریان است, نه یک شخص. نهضت پیامبران و اولیای الهی همواره با واکنش منفی و مخالفتها و کارشکنیهای سران شرک و نفاق بوده است. و در برابر هر مصلحی, فرد یا افرادی, با ویژگیهای سفیانی ایستاده اند.

امام سجاد می فرماید:

 

(انّ امر القائم حتم من اللّه وامر السفیانی حتم من اللّه ولایکون قائم الا بسفیانی.(۲۷)

 

ظهور قائم(ع), از ناحیه خداوند قطعی و خروج سفیانی نیز, از جانب خداوند قطعی است. در برابر هر قیام کننده و مصلحی, یک سفیانی وجود دارد.

سخن امام, بیانگر آن است که سفیانی, جنبه شخصی ندارد. بنابراین, هر که در برابر حق خروج کند و دارای ویژگیهای ابوسفیان باشد, سفیانی است. اکنون برای زدودن هرگونه ابهام و شبهه ای یادآوری چند نکته را لازم می دانیم:

الف. امکان دارد گفته شود, لازمه این سخن آن است که در زمانهای مختلف و یا حتی در یک زمان, سفیانیهای فراوانی وجود داشته باشند و حال آن که ظاهر روایات, نشان می دهد که فردی که به عنوان سفیانی در آستانه ظهور, خروج می کند, یک فرد بیشتر نیست؟

پاسخ: اشکالی ندارد که در بستر تاریخ سفیانیهای باشند, چنانکه فرا خوانندگان به حق و مصلحان بسیارند. ولی سفیانی اصلی, که سرآمد همه سفیانیهاست در خباثت و شیطنت, در آستانه ظهور مهدی(ع) خروج می کند و سرانجام او نیز, همچون همه سفیانیهای تاریخ, در برابر انقلاب جهانی آن حضرت به زانو در خواهد آمد.

ب. برابر برخی روایات, سفیانی, از نسل ابوسفیان است و حال آن که براساس این نظریه, چنین تقیدی نیست, هر کسی با این ویژگیها باشد, سفیانی است؟

پاسخ: اوّلاً, مراد روایات این نیست. احتمال می رود, منظور این باشد که سفیانی از نظر ویژگیها و خصلتهای استکبار و ضدانسانی, بسان ابوسفیان است, نه این که از نسل وی باشد.

ثانیاً, بر فرض که وی از نسل ابوسفیان هم باشد, هیچ اشکالی ندارد که آخرین حلقه از جریان باطل, شرک و نفاق, افزون بر ویژگیهای صنفی, از نظر شخصی نیز از تبار ابوسفیان باشد, تا ترسیم این دو جریان عینی تر و ملموس تر و نمودی از دشمنی خاندان ابوسفیان با خاندان پیامبر(ص) باشد.

خاندان ابوسفیان, با خاندان پیامبر و امیرالمؤمنین(ع) دو قطب متضاد حق و باطل بوده اند و دشمنی سفیانی با حضرت مهدی(ع) شاید استمرار همین جریان باشد.

امام صادق در این باره می فرماید:

 

(انّا وآل ابی سفیان أهل بیتین, تعادینا فی اللّه, قلنا, صدق اللّه, و قالوا کذب اللّه, قاتل ابوسفیان رسول الله(ص) وقاتل معاویة علی بن أبی طالب(ع) وقاتل یزید بن معاویه الحسین بن علی(ع), والسفیانی یقاتل القائم(ع)(۲۸.)

 

ما و خاندان ابوسفیان, دو خاندانی هستیم که بر سر دین خدا با هم دشمنی داریم. ما سخن خداوند را تصدیق کردیم و آنان تکذیب کردند. ابوسفیان, با پیامبر(ص) مبارزه کرد و معاویه با علی(ع) و یزید با حسین بن علی(ع) به مخالفت برخاستند و سفیانی نیز, با قائم(ع) خواهد جنگید.

بنابراین, سفیانی جریان باطل در بستر تاریخ است و رو در رویی بین حق و باطل, در این دو خانواده, نمونه بارزی از جریان این دو خط است. بنابراین, بر فرض که سفیانی را از نسل ابوسفیان هم بدانیم, اشکالی به وجود نمی آید و آخرین مهره این زنجیره, همان سفیانی است که در آستانه ظهور قائم(ع) خروج می کند.

این که همزمان باخروج سفیانی از منطقه شام, یمانی و خراسانی, به طرفداری از حق در ناحیه خراسان و یمن, قیام می کنند نیز, مؤید این نظر می تواند باشد(۲۹)

ح. در برخی روایات, از مسأله جنگ سفیانی با حاکمان بنی عباس فروپاشی حکومت عباسیان به دست وی سخن به میان آمده است و این با خروج وی, در آستانه ظهور و جنگ وی با حضرت مهدی(ع) که در روایات بسیاری به آن تصریح شده, منافات دارد(۳۰)

برخی به توجیه و تأویل این روایات پرداخته و احتمالاتی همچون: روی کارآمدن دوباره بنی عباس در آستانه ظهور و مانند آن را مطرح کرده اند(۳۱) آنچه مسلم است, مراد از (بنی عباس) در این روایات حکومت بنی عباس در سده های نخستین نمی تواند با شد; زیرا خروج سفیانی از نشانه های متّصل به ظهور است و شورش وی, به دست حضرت مهدی سرکوب می گردد و حال آن که از فروپاشی خلافت عباسی در سال ۶۵۶هـ.ق. اکنون قرنها می گذرد.

در مورد روی کار آمدن مجدد حاکمان بنی عباس و تجدید دولت آنان در آستانه ظهور, هر چند ظاهر برخی از روایات, حاکی از آن است(۳۲) با این حال, اطمینان به این که پس از قرنها دوباره حاکمیت بنی عباس بازگردد, مشکل است و نمی توان به استناد چنین روایتی به آن ملتزم شد, زیرا, (سند روایت ضعیف(۳۳) و مخالف ظاهر روایات دیگر است(۳۴) بنابراین, ارتباط خروج سفیانی با خلافت بنی عباس, مشکل است, به ویژه اگر مراد از سفیانی را چنانکه گفتیم,معنای کنایی و رمزی بدانیم. در این صورت, مخالفت وی با بنی عباس و از هم گسستن آنان نیز معنایی کنایی خواهد داشت.

ممکن است بگوییم سفیانی به جنگ, دودمانی پرسابقه و مسلط بر کشورهای اسلامی و دارای ویژگیهایی همچون ویژگیهای حاکمان بنی عباس, مستبد و خشن و مردم فریب و… می رود و با غلبه بر آن, بر ممالک شام و عراق مسلط می گردد. بر این اساس, نه مراد از سفیانی شخص خاصی است و نه مراد از بنی عباس, همان حاکمان عباسی در سده های گذشته.

 

۲- خسف در بیداء

 

واژه (خسف), به معنای فرو رفتن و پنهان شدن است(۳۵) و (بیداء), نام سرزمینی است بین مکه و مدینه. ظاهراً منظور از (خسف در بیداء) آن است که سفیانی, با لشکری عظیم, به قصد جنگ با مهدی(ع) عازم مکه می شود, در بینِ مکه و مدینه و در محلی که به سرزمین (بیداء) معروف است, به گونه معجزه, به امر خداوند, در دل زمین فرو می روند(۳۶)

این حادثه, در روایات بسیاری از عامه و خاصه, به عنوان نشانه ظهور بیان شده و در شماری از آنها بر حتمی بودن آن نیز تأکید شده(۳۷)است. صاحب منتخب الأثر, پس از ذکر این نشانه تصریح می کند که روایات آن, به حد تواتر می رسد(۳۸) اینک, دو نمونه از آن روایات:

علی(ع) در تفسیر آیه شریفه (ولوتری اذ فزعوا فلافوت واخذ من مکان قریب(۳۹)

 

(قبیل قائمنا المهدی یخرج السفیانی… ویأتی المدینه جیشه حتی اذا انتهی الی البیداء خسف الله. به)(۴۰)

 

در آستانه ظهور قائم ما, مهدی(ع), سفیانی خروج می کند… سپاه وی, به سوی مدینه حرکت می کند و چون به سرزمین بیداء می رسند, خداوند آنها را در کام زمین فرو می برد.

یا می فرماید:

 

(ویخرج رجل من اهل بیتی فی الحرم فیبلغ السفیانی, فیبعث الیه جنداً من جنده فیهزمهم فیسیر الیه السفیانی بمن معه, حتی اذا جاوزوا ببیداء من الأرض, خسف بهم, فلاینجوا منهم الا المخبر عنهم(۴۱)

 

مردی از خاندان من, در سرزمین حرم قیام می کند, چون خبر ظهور وی به سفیانی می رسد, وی, سپاهی از لشکریان خود را برای جنگ, به سوی او می فرستد, ولی [سپاه مهدی] آنان را شکست می دهد, آن گاه خود سفیانی با لشکریان همراه, به جنگ وی می روند و چون از سرزمین بیداء می گذرند, در زمین فرو می روند و جز یک نفر, که خبر آنان را می آورد همگی هلاک می شوند.

گرچه حادثه (خسف) در منطقه (بیداء) و در مورد لشکر سفیانی واقع می شود, ولی در برخی روایات, غیر از خسف در بیداء, از خسف در مشرق و خسف در مغرب نیز یاد شده است(۴۲)و این نشانگر آن است که در سایر نقاط زمین نیز, چنین حوادثی رخ می دهد و به امر خداوند دشمنان مهدی(عج), بدین وسیله نابود می گردند.

 

۳- خروج یمانی

 

سرداری از یمن قیام می کند و مردم را به حق و عدل دعوت می کند. این نشانه, در منابع عامّه نیست, ولی در مصادر شیعه, روایات فراوان در این باره وجود دارد. به گونه ای که برخی آنها را مستفیض دانسته اند(۴۳). و همان گونه که قبلاً اشاره کردیم, خروج یمانی از نشانه های حتمی و متصل به ظهور است.

امام صادق (ع) می فرماید:

 

(خروج الثلاثة, الخراسانی والسفیانی والیمانی فی سنة واحدة فی شهر واحد, فی یوم واحد ولیس فیها رایة بأهدی من رایة الیمانی یهدی الی الحق(۴۴)

 

قیام خراسانی و سفیانی و یمانی, در یک سال و در یک ماه و یک روز خواهد بود و در این میان, هیچ پرچمی به اندازه پرچم یمانی, دعوت به حق و هدایت نمی کند.

و در روایت دیگری می خوانیم:

 

(والیمانی من المحتوم(۴۵)

 

در برخی روایات, افزون بر قیام یمانی و خراسانی, از قیام مصری همزمان با قیام آنان, خبر داده شده است(۴۶)گرچه تصریح نشده که پرچمدار مصری نیز, همچون یمانی و خراسانی دعوت به حق می کند, ولی به نظر می رسد که وی نیز, همزمان با آنان, در آن سوی دنیای اسلام, به حمایت از امام برمی خیزد.

بنابراین, خروج یمانی, اجمالاً از نشانه های حتمی ظهور است, هر چند جزئیات و چگونگی قیام وی روشن نیست, خروج خراسانی و مصری نیز, گرچه در برخی روایات در کنار یمانی آمده اند, ولی حتمی بودن آنان مسلم نیست.

 

۴-. قتل نفس زکیه

 

نفس زکیه, یعنی فرد بی گناه, پاک, کسی که قتلی انجام نداده است و جرمی ندارد.

حضرت موسی در اعتراض به کار خضر می فرماید:

 

-أقتلت نفساً زکیة بغیر نفس.(۴۷)

 

آیا جان پاکی را بی آن که قتلی انجام داده باشد, می کشی؟

گویا در آستانه ظهور مهدی(عج), درگیر و دار مبارزات زمینه ساز انقلاب مهدی(ع), فردی پاکباخته و مخلص, مخلصانه در راه امام(ع) می کوشد و مظلومانه به قتل می رسد. فرد یاد شده, از اولاد امام حسن مجتبی(ع) است که در روایات, گاهی از او به عنوان: (نفس زکیه), (سید حسنی) یاد شده است.

قتل نفس زکیه, چنانکه قبلاً یاد کردیم از نشانه های حتمی ومتصل به ظهور است. هر چند در منابع عامه, نامی از آن برده نشده, ولی در منابع شیعه, روایات آن فراوان و بلکه متواتر است(۴۸) از این روی, در اصل تحقق چنین حادثه ای به عنوان علامت ظهور, شکی نیست, هر چند اثبات جزئیات آن و نیز زمان و مکان تحقق آن و ویژگیهای مقتول, مشکل است.

برخی(۴۹)احتمال داده اند که مراد از نفس زکیه, محمدبن عبداللّه بن حسن, معروف به نفس زکیه است که در زمان امام صادق(ع) در منطقه (احجار زیت) در نزدیکی مدینه کشته شد.

این احتمال درست نیست, به چند دلیل:

۱-لازمه اش این است که پیش از تولد مهدی(ع), بلکه پیش از آن که امامان(ع) از آن خبر دهند, این نشانه رخ داده باشد.

۲- در روایات تصریح شده که نفس زکیه, بین رکن و مقام کشته می شود و حال آن که محمدبن عبداللّه بن حسن, در منطقه (احجار زیت) در نزدیکی مدینه کشته شده است.

۳- همان گونه که پیش از این اشاره کردیم, برابر روایات قتل نفس زکیه, از نشانه های حتمی و متصل به ظهور است, حال آن که محمدبن عبداللّه, سالها پیش از تولد مهدی(ع) به قتل رسیده است.

امام باقر(ع) می فرماید:

 

(لیس بین قیام القائم(ع) و قتل النفس الزکیه اکثر من خمس عشر لیلة(۵۰)

 

بین ظهور مهدی(ع) و کشته شدن نفس زکیه, بیش از پانزده شبانه روز فاصله نیست.

محمدبن عبداللّه بن حسن, معروف به نفس زکیه, در زمان امام صادق(ع) و در سال ۱۴۵هـ.ق. به قتل رسیده و از آن هنگام تا به حال, بیش از ده قرن می گذرد و نمی تواند علامت متصل به ظهور باشد.

به نظر می رسد, اموری چون همنامی وی و پدرش با پیامبر اکرم(ص) و پدر گرامی ایشان, شباهت ظاهری, بودن وی از خاندانی شریف و بزرگوار امام حسن مجتبی(ع), وجود برخی نشانه ها, چون داشتن خالی سیاه بر روی کتف راست, قیام وی در شرایط سخت و در اوج خشونت بنی امیه و از همه مهم تر, شیطنتها و تحریفهای بنی عباس, سبب گشته بود که مردم به اشتباه بیفتند و گروهی او را مهدی تصور کنند.

علاوه بر این, از برخی قرائن استفاده می شود که خود (نفس زکیه) و پدرش عبداللّه محض, که شیخ بنی هاشم در آن عصر به شمار می رفت و نیز برادرش ابراهیم, به ایجاد و تقویت این شبهه در بین مردم دامن می زدند و چنین وا می نمودند که گویا مهدی ایشان, همان مهدی موعود است. آنان می خواستند از این راه, در رسیدن به قدرت و پیروزی انقلاب خویش و در هم شکستن بنی امیه کمک بگیرند. امام صادق(ع) در همان هنگام, آنان را از این کار بازداشت(۵۱)

 

۵- صیحه آسمانی

 

منظور از صیحه آسمانی, ظاهراً صدایی است که درآستانه ظهور حضرت مهدی(ع) از آسمان شنیده می شود(۵۲) و همه مردم, آن را می شنوند.

در روایات, تعبیرهای (نداء) و (فزعه) و (صوت) نیز به کار رفته که ظاهر آنها نشان می دهد که هر یک از آنها, نشانه جداگانه ای است که پیش از ظهور واقع می شود(۵۳) لکن به نظر می رسد که اینها تعبیرهای گوناگون از یک حادثه و یا دست کم, اشکال گوناگون یک حادثه باشند. مراد از همه آنها, همان بلند شدن صدایی در آسمان است, ولی به اعتبار این که صدای عظیم بیدارباشی است که همه را متوجه خود می کند و نیز موجب وحشت عمومی و ایجاد دلهره و اضطراب می گردد, به آن صیحه, فزعه, صوت و ندا, که هر یک بیانگر ویژگیِ از آن حادثه اند, اطلاق شده است.

این احتمال نیز وجود دارد که آنها سه رخداد جدای از هم باشند که در یک زمان رخ می دهند, به این گونه که ابتدا صدایی عظیم و هولناک به گوش جهانیان می رسد که همه را متوجه خود می کند (صیحه) و به دنبال آن, صدای مهیب و هولناکی شنیده می شود که دلهای مردم را به وحشت می اندازد (فزعه) و آن گاه از آسمان صدایی شنیده می شود که مردم را به سوی مهدی(ع) فرا می خواند (نداء).

روایاتی که در مورد این نشانه ها از طریق شیعه و سنی رسیده فراوان هستند, بلکه متواتر(۵۴)

امام باقر(ع) می فرماید:

 

(… ینادی مناد من السماء باسم القائم(ع) فیسمع من بالمشرق ومن المغرب, لایبقی راقد الاّ استیقظ ولاقائم الاّ قعدو لاقاعد الا قام علی رجلیه فَزَعاً من ذلک الصوت, فرَحم الله من اعتبر بذلک الصوت فاجاب, فان الصوت الأول هو صوت جبرئیل الروح الأمین. ثم قال: یکون الصوت فی شهر رمضان فی لیلة جمعه, لیلة ثلاث وعشرین, فلاتشکوا فی ذلک, واسمعوا واطیعوا.

 

 

وفی آخر النهار صوت ابلیس ینادی اَلا ان فلاناً قتل مظلوماً لیشکک الناس ویفتنهم(۵۵)

 

ندا کننده ای از آسمان, نام قائم را ندا می کند. پس هر که در شرق و غرب است, آن را می شنود. از وحشت این صدا, خوابیده ها بیدار, ایستادگان نشسته و نشتگان بر دو پای خویش می ایستند. رحمت خدا بر کسی که از این صدا عبرت گیرد و ندای وی را اجابت کند, زیرا صدای نخست, صدای جبرئیل روح الأمین است.

آن گاه, می فرماید: این صدا, در شب جمعه بیست و سوم ماه رمضان خواهد بود. در این هیچ شک نکنید و بشنوید و فرمان برید. در آخر روز, شیطان فریاد می زند که (فلانی مظلومانه کشته شد) تا مردم را بفریبد و به شک اندازد.

یا امام صادق(ع) می فرماید:

 

(ینادی مناد من السماء اول النهار, یسمعه کل قوم بالسنتهم, اَلا ان الحق فی علیّ وشیعته, ثم ینادی ابلیس لعنه اللّه فی آخر النّهار من الأرض, اَلا ان الحق فی عثمان و شیعته, فعند ذلک یرتاب المبطلون(۵۶)

 

در ابتدای روز, گوینده ای در آسمان ندا می دهد که آگاه باشید که حق با علی و شیعیان اوست. پس از آن, در پایان روز, شیطان که لعنت خدا بر او باد, از روی زمین فریاد می کند که حق با عثمان و پیروان اوست, پس در این هنگام, باطل گرایان به شک می افتند.

(اذا نادی مناد من السماء انّ الحق فی آل محمد(ص) فعند ذلک یظهر المهدی علی افواه الناس ویشربون حبه, ولایکون لهم ذکر غیره(۵۷)

 

هرگاه گوینده ای از آسمان صدا بزند که حق با اولاد محمد(ص) است, در آن هنگام, ظهور مهدی(ع) به سر زبانها می افتد, به گونه ای که غیر از او, یاد نمی کنند.

افزون بر اینها, روایات دیگری نیز به همین مضمون(۵۸)وجود دارد که از مجموع آنها چند نکته را می توان استفاده کرد:

۱. (صیحه), از نشانه های حتمی ظهور شمرده شده است و شیخ طوسی, شیخ مفید, صدوق, نعمانی و… حتمی بودن آن اشاره کرده اند(۵۹)

۲. این صدا از آسمان شنیده می شود, به گونه ای که همه مردم روی کره زمین, در شرق و غرب, آن را می شنوند و به خود می آیند.

۳. محتوای این پیام آسمانی, دعوت به حق و حمایت و بیعت با مهدی(ع) است, با تعبیرهای: (ان الحق لعلّیٌ وشیعته), (ان الحق فی آل محمد.)

۴. همزمان با شنیده شدن این صدا از آسمان و یا کمی پس از آن, در روی زمین نیز صدایی شنیده می شود. ندا دهنده شیطان است که مردم را به گمراهی فرا می خواند و تلاش می کند با ایجاد تردید در مردم, آنان را از حمایت مهدی(ع) و اجابت دعوت آسمانی, باز دارند.

۵. جبرئیل, مردم را به حق فرا می خواند و شیطان و نیروهای شیطانی و پیروان سفیانی به باطل. ظاهر شدن این نشانه, همزمان با خروج سفیانی و صیحه آسمانی است.

۶- در برخی روایات, زمان آن, شب جمعه ۲۳ ماه رمضان معین شده است. با توجه به این که در روایات دیگری, خبر از ظهور حضرت در روز عاشورا, داده شده, می توان نتیجه گرفت که واقع شدن ندای آسمانی, در همان رمضان, پیش از محرم است که فاصله آن تا ظهور, ۳ ماه و ۱۷ روز بیشتر نخواهد بود. ناگفته نماند که تعیین وقت مشخص برای ظهور, باظاهر روایاتی که به روشنی از تعیین هرگونه وقتی برای ظهور منع می کند ناسازگار است.

افزون بر این, اسناد بیشتر آنها ضعیف است, از این روی بیشترین چیزی که می توان گفت آن است که: صیحه و یاندای آسمانی از نشانه های ظهور است.

اکنون باید دید که صیحه آسمانی, طبیعی خواهد بود, یا غیر طبیعی.

از ظاهر روایات, با توجه به ویژگیهایی که برای آن بیان شده, فهمیده می شود که تحقق آن, طبیعی نخواهد بود. خداوند, برای آن که شروع این انقلاب جهانی را اعلان بکند و به همگان برساند که انقلابی بزرگ در حال شکل گیری است و حق بودن مهدی(عج) را بنمایاند و به یاران و دوستان و علاقه مندان به چنین رستاخیزی خبر بدهد, تا به یاری وی بشتابند, صیحه آسمانی را معجزه آسا به گوش همگان می رساند. اشکال هم ندارد و با قانون معجزه هم هماهنگ است.

 

یادآوری چند نکته:

 

۱- گرچه پدیدار شدن ندای آسمانی, به گونه معجزه, مانعی ندارد, ولی تحقق آن به طور طبیعی هم, امکان دارد و لزومی ندارد که آن را پیچیده و حمل بر معجزه کنیم در عصر صدور این روایات, پیش بینی چنین حوادثی, فوق العاده, عجیب و تحقق عادی آن غیر ممکن می نموده, ولی در جهان امروز, واقع شدن چنین پدیده ای امری بسیار طبیعی و عادی است. با استفاده از ماهواره ها و ابزارهای پیشرفته صوتی و تصویری فرستنده های قوی و مدرن تلویزیونی, رادیویی و وسایل و ابزار پیشرفته تری که امکان دارد در آینده به کار گرفته شود. به آسانی و همزمان, می توان فریاد حق را به گوش همه جهانیان رساند.

بر این اساس, منظور از جبرئیل که در برخی از روایات آمده سخن گوی حق و مراد از شیطان سخن گوی باطل است. امروز, استکبار جهانی, با استفاده از همین ابزار, در گمراهی مردم و ادامه سلطه خویش بهره می برد و سرسختانه مردم را به حمایت از باطل دعوت می کند.

این که در روایات از دعوت به حق, تعبیر به (صدای آسمانی) و از دعوت به باطل تعبیر به (صدای زمینی) شده است, ظاهراً کنایه از بزرگی و عظمت و سیادت جبهه حق است, در مقابل جبهه باطل که حقیر و پست و زمینی است. در هر صورت, وقوع چنین پدیده ای, در زمان ما, چه رسد به زمانهای آینده, امری بسیار عادی و طبیعی است و نیازی به توجیه آن و حمل کردن آن بر معجزه نیست.

۲. بر فرض که پدیدار شدن این نشانه را به گونه معجزه بدانیم,مسلم, محدود به همان ندای حق و دعوت به حمایت از امام(ع) است, نه صدای شیطان, که مردم را به باطل فرا می خواند. زیرا اگر صدای شیطان, معجزه آسا, به گوش جهانیان برسد, با هدف اصلی معجزه, که اقامه حجت برای تأیید و تقویت حق است, سازگاری ندارد و امکان ندارد معجزه برای تقویت باطل صورت گیرد, این که در برخی روایات آمده (ندای به باطل) برای ماثابت نیست و دلیلی بر آن نداریم.

۳. در برخی روایات, سخن از (نداء) در کنار کعبه به میان آمده است, از جمله, امام صادق می فرماید:

 

(کانی بالقائم یوم عاشورا یوم السبت قائماً بین الرکن والمقام, بین یدیه جبرئیل(ع) ینادی البیعة للّه…(۶۰)

 

گویا می بینیم که حضرت قائم(ع), در روز شنبه, عاشورا, هنگام ظهر, بین رکن و مقام, در کنار کعبه ایستاده است و در پیش او, جبرئیل صدا می زند: بیعت برای خداست….

گویا این (نداء) غیر از ندای آسمانی و صیحه است که به عنوان نشانه ظهور بیان شده, زیرا این (نداء), در زمین و پس از ظهور است و (نداء) در آسمان و در آغاز روز صورت می گیرد ولی احتمال هم دارد که همان صدای آسمانی که به گوش همه جهانیان می رسد, توسط سخن گوی حق, جبرئیل از کنار کعبه بلند شود و با وسایل پیشرفته, در همه جهان شنیده شود. و (هنگام ظهر) نیز منافاتی با روایات قبل ندارد, زیرا امکان دارد, در وقت های مختلف این دعوت تکرار شود.

 

۶. خروج دجال

 

این نشانه, در کتابهای اهل سنت, از نشانه بر پایی قیامت دانسته شده است(۶۱) ولی, در منابع روایی شیعه, از نشانه های ظهور(۶۲) برابر آنچه پیش از این یادآور شدیم, هیچ اشکالی ندارد که رخدادهایی چون خروج دجال هم, نشانه ظهور باشند و هم نشانه قیامت. بدین معنی که این رخداد پیش از ظهور و در دوره غیبت واقع گردد. به هر حال بر اساس آنچه از ظاهر اخبار استفاده می شود, دجال فردی است که در آخر الزمان و پیش از قیام مهدی(ع) خروج می کند و غیر عادی است و با انجام کارهای شگفت انگیز جمع زیادی از مردم را می فریبد و سرانجام به دست عیسی مسیح(ع) در کنار دروازه (لد) در منطقه شام, به هلاکت می رسد.

آیا دجال دارای ویژگیها و صفات غیرعادی است؟

آیا دجال شخص است, یا جریان الحادی؟

بر فرض که دجال, دارای چنان ویژگیهایی باشد, تحقق آن را چگونه می توان تصور کرد: معجزه یا غیر معجزه؟ اینها, پرسشهایی است که در این بخش به بررسی آن می پردازیم.

در مورد اصل دجال, صرف نظر از ویژگیهای او, چند احتمال وجود دارد:

الف. دجال, نام شخص معیّنی نیست. هر کسی که با ادعاهای پوچ و بی اساس و با توسل به حیله گری و نیرنگ, در صدد فریبِ مردم باشد, دجال است. بر این اساس, (دجال) ها خواهند بود. این که در روایات از (دجال) های فراوان سخن به میان آمده این احتمال را تقویت می کند.

پیامبر اکرم(ص) می فرماید:

 

(لاتقوم الساعة حتی یخرج المهدی من ولدی, ولایخرج المهدی حتی یخرج ستّون کذّاباً کلهم یقول: (انا نبی…(۶۳)

 

قیامت, بر پا نمی شود, تا وقتی که مهدی(ع) از فرزندانم قیام کند و مهدی(ع) قیام نمی کند, تا وقتی که شصت دروغگو خروج کنند و هر کدام بگوید: من پیامبر….

(دجال), از ریشه (دجل) به معنای دروغگوی حیله گر است. در روایات, از این (دجال) ها و دروغگویان فراوان نام برده شده است. در برخی, دوازده و در برخی سی, شصت و هفتاد دجال آمده است(۶۴)از میان این (دجال) ها, فردی که در دروغگویی و حیله گری و مردم فریبی سرآمد همه دجالان و فتنه او از همه بزرگتر است, نشانه ظهور مهدی(ع) و یا بر پائی قیامت است. بر این اساس, باید گفت: ما دو نوع دجال داریم: یکی همان دجال حقیقی و واقعی است که پس از همه (دجال) ها می آید و دیگری گروهی شیاد و دروغگویند که دست به فریبکاری و تحمیق و گمراهی مردم می زنند.

پیامبر اکرم(ص) می فرماید:

 

(یکون قبل خروج الدجال نیف علی سبعین دجلاً(۶۵)

 

پیش از خروج دجال, بیش از هفتاد دجال خروج خواهد کرد.

یا می فرماید:

 

(ان بین یدی الساعة الدجال وبین ید الدجال کذّابون ثلاثون او اکثر(۶۶)

 

پیشاپیش برپائی قیامت, خروج دجال است و پیش از دجال, سی درغگو, یا بیشتر خواهند بود.

یا می فرماید:

 

(تکون امام الدجال ستون خداعة...(۶۷)

 

پیش از خروج دجال, شصت نیرنگ خواهد بود.

با توجه به معنای لغوی دجال و نیز فراوانی آنان در روایات, فرد خاصی منظور نیست, بلکه هر آدم حقه باز دروغگویی که با فریفتن مردم, به فتنه انگیزی بپردازد, دجال است, منتهی ممکن است یکی از آنان که تبلور این صفات در وی, از همه بیشتر است, نشانه ظهور باشد.

در حقیقت داستان دجال, بیانگر این واقعیت است که در آستانه هر انقلابی, افراد فریبکار و منافق, که معتقد به نظامهای پوشالی گذشته و پاسدار سنتهای و ضدارزشهایند, برای نگهداشتن فرهنگ و نظام جاهلی گذشته, همه تلاش خود را به کار می گیرند و با سوء استفاده از زمینه های فکری و اجتماعی و احساسات مردم, دست به تزویر و حیله گری می زنند, تا مردم را نسبت به اصالت و تحقق انقلاب و استواری رهبران آن, دلسرد و دو دل کنند و در نهایت با شیطنت, آنان را به کژ راهه برند.

پس, حرکت مزوّرانه (دجال) ها, همواره بزرگترین خطری است که به ثمر رسیدن انقلاب را تهدید می کند و تنها هوشیاری مردم و شناخت بموقع است که می تواند توطئه ها را خنثی کند.

در انقلاب جهانی حضرت مهدی(ع) نیز, چنین خطری پیش بینی شده است. چون انقلاب مهدی(ع), از همه انقلابهای تاریخ بزرگ تر و گسترده تر است, خطر فریبکاران دجال صفت نیز, به مراتب بیشتر و گسترده تر است. در آستانه ظهور مهدی(ع) و انقلاب بزرگ, آنان همه تلاش خویش را به کار خواهند گرفت که مردم را بفریبند و آنان را نسبت به نتیجه آن دلسرد و ناامید سازند و بالاخره, از پیروزی حتمی آن جلوگیری کنند.

امامان(ع), از پیش, این خطر را گوشزد کرده اند و پیدایش حرکتهای انحرافی را پیش بینی کرده اند, تا مردم با هوشیاری کامل, به استقبال چنین حوادثی بروند و در دام شیادان گرفتار نشوند. این که در روایت تأکید شده است: (هر پیامبری, امت خویش را از خطر دجال بر حذر داشته) به خوبی نشان می دهد که در برابر نهضت همه انبیا, (دجال) هایی خروج کرده اند و گاهی تا سر حد انحراف امتهای آنان و تنها گذاشتن پیام آوران آسمانی, پیش رفته اند, ولی در نهایت, به خاک مذلت افتاده اند و با رسوایی تمام, شکست خورده اند.

ب. احتمال دوّم آن است که فردی معین و مشخص, به عنوان (دجال) در دوره غیبت, با همان ویژگیهایی که برای وی بیان شده, خروج می کند و مردم را به انحراف می کشاند.

ظاهر بسیاری از روایات, بیانگر این احتمال است, ولی تقریباً هیچ کدام از این روایات, سند معتبری که بشود بر آن اعتماد کرد, ندارند. مستند این نشانه, در منابع شیعه, دو روایت است که شیخ صدوق, آنها را در (کمال الدین) آورده است و سند هر دوی آنها ضعیف است و در محتوای آنها نیز ناهماهنگی و ضعفهای فراوانی دیده می شود, چنانکه شیخ صدوق, بدان اشاره کرده است.

با توجه به روایات زیاد در منابع عامه, اصل قضیه دجال, بعید نیست صحیح باشد, ولی تعریف و توضیحاتی که درباره اش گفته اند, نمی تواند درست باشد; زیرا خروج دجال, با اوصافی که بدانها اشاره کردیم, به صورت طبیعی, تقریباً, غیرممکن است و بیشتر, به افسانه شباهت دارد, تا واقعیّت و به صورت معجزه نیز, با توجه به توضیحی که پیش از این, در مورد قانون معجزه آوردیم, نمی تواند واقع شود, زیرا معجزه بودن چنین پدیده هایی مستقیماً, در جهت تقویت و تأیید باطل است و موجب انحراف بیشتر مردم می گردد, مگر این که بگوییم صدور معجزه از دجال, به رسوایی وی منجر می شود که بعید است.

نکته در خور یادآوری این که: اصل داستان (دجال), در کتابهای مقدس مسیحیان آمده است. در انجیل, واژه (دجال) بارها به کار رفته و از کسانی که منکر حضرت مسیح باشند, و یا (پدر و پسر را) انکار کنند, به عنوان دجال یاد شده است:

(دروغگو کیست؟ جز آن که مسیح بودن عیسی را انکار کند. آن دجال است که پسر و پدر را انکار کند(۶۸)

کلمه دجال, در کتابهای مقدس و منابع دینی مسیحیان, به زبان انگلیسی اَنتی کریست (Anti chris) آمده است, یعنی دروغگو و حیله گر.

بنابراین, خروج دجال, به این گونه که بیان کردیم, مشکل است, مگر این که بگوییم, خروج دجال, کنایه است.

ج. این احتمال نیز وجود دارد که مراد از (دجّال), همان سفیانی باشد که در کتابهای عامه, بیشتر به عنوان (دجال) و در کتابهای خاصه به عنوان (سفیانی) آمده است(۶۹)

گرچه از بعضی جهات, خروج دجال و سفیانی, یکسانند و هر دو دعوت به باطل می کنند و با توسل به حیله گری و تزویر, مردم را می فریبند, به مبارزه با جناح حق بر می خیزند و سرانجام به هلاکت می رسند و… ولی با دقت در روایات خروج سفیانی و روایات مربوط به خروج دجّال), در می یابیم که بین این دو فرقهای زیادی وجود دارد و اگر اصل خروج دجّال را امری مسلّم بدانیم, ناچار باید فردی غیر از سفیانی باشد. مثلاً, دجّال, ادعای ربوبیّت می کند و کافر است, ولی دلیلی بر کفر سفیانی نداریم. فقط در روایتی اشاره شده که وی, صلیبی بر گردن دارد که اگر درست باشد, مسیحی است, ولی روایت از معصوم(ع) نیست(۷۰) و ارزشی ندارد.

افزون بر این, در روایات آمده که سفیانی ریاکارانه تظاهر به دینداری و تقدس می کند و مدام ذکر (یا رب یارب) بر زبان وی جاری است.

خروج سفیانی, همزمان است با قیام سردارانی از خراسان و یمن و مصر که به حق و عدالت فرا می خوانند و زمینه را برای انقلاب بزرگ مهدی, مهیا می سازند.

خروج سفیانی, منطقه نسبتاً محدودی را فرامی گیرد, در حالی که دجّال, به جز مکه و مدینه, به همه جای زمین می رود و فتنه وی, همه جا را می گیرد. در شکل و قیافه هم, با یکدیگر, فرق دارند. پس دجال نمی تواند, همان سفیانی باشد.

هـ . دجال, کنایه از کفر جهانی و سیطره فرهنگ مادی بر همه جهان است.

استکبار, با ظاهری فریبنده, مردم را, بویژه مسلمانان را می فریبد و با قدرت مادی و صنعتی و فنی عظیمی که در اختیار دارد, آنان را به شدت مرعوب خویش می سازد, به گونه ای که مسلمانان احساس خود باختگی می کنند. قدرت مادی استکبار, بیش از آنچه که هست در نظر آنان بزرگ جلوه می کند, تا آن جا که می پندارند آب و نان آنها به دست اوست.

پیامبران امتهای خویش را از فتنه دجّال بیم داده اند, در حقیقت آنان را از افتادن به دام مادیت و ورطه حاکمیت طاغوت و استکبار جهانی برحذر داشته اند:

 

(ما بعث اللّه نبیاً الاّ وقد أنذر قومه الدجال…(۷۱)

 

پس بعید نیست که منظور از دجال, با آن شرایط و اوصاف, قدرتهای بزرگ و اهریمنی باشند.

برخی از اهل نظر, این احتمال را تقویت کرده اند و همه ویژگیهایی که برای دجال بیان شده با ویژگیهای استکبار برابر دانسته اند. مثلاً در اوصاف دجال گفته شده: (کوهی از طعام و شهری از آب به همراه دارد) کنایه از امکانات عظیم و گسترده ای است که استکبار در اختیار دارد.

گفته شده: دجال, به همه جای زمین سفر می کند و… می تواند اشاره به ابزار و وسایل پیچیده تبلیغاتی و مخابراتی و تجهیزات مدرن مبادله پیام ماهواره ای و نیز استفاده از ابزار پیشرفته حمل و نقل و هواپیماهای مافوق صوت برای مسافرت از جایی, به جای دیگر باشد.

سیطره استکبار جهانی بر جهان سوّم, در واقع, با استفاده از شگرد ویژه است: طرفداری از حقوق بشر, صلح, امنیت, کمکهای بشر دوستانه و….

استکبار, به معنای واقعی, دجال است. استکبار خود را قیم ملتها می داند و با تکیه به ثروت انبوه و قدرت عظیمی که در اختیار دارد, در همه جای زمین دخالت می کند و همه را به زیر سلطه خویش می آورد.

 

۸. درآمدن پرچمهای سیاه از خراسان

 

این حادثه نیز, در منابع دینی به عنوان نشانه ظهور بیان شده و در مورد آن, روایاتی از معصومان(ع) رسیده است. مضمون این روایات آن است که پیش از ظهور مهدی(ع) در منطقه خراسان [خراسان قدیم: قسمتهای زیادی از ایران, افغانستان, ترکمنستان, تاجیکستان و ازبکستان] انقلابی بر پا می شود و مردم در حالی که پرچمهای سیاه را به اهتزاز در آورده اند, به حرکت در می آیند(۷۳)

ظاهراً, پدیدار شدن این نشانه در آستانه ظهور و یا اندکی پیش از آن است, به گونه ای که در زمان ظهور, آنان هستند, و حضرت مهدی(ع) آنان را به سوی خویش فرا می خواند.

امام باقر می فرماید:

 

(تنزل الرایات السود التی تخرج من خراسان الی الکوفة, فاذا ظهر المهدی(ع) بعث الیه بالبیعة(۷۴)

 

بیرقهای سیاهی از خراسان بیرون می آید و به جانب کوفه به حرکت در می آیند. پس چون مهدی(ع) ظاهر شود, اینان وی را دعوت به بیعت می کنند.

غیر از روایت فوق روایات دیگری نیز وجود دارد که نشان می دهد, خروج پرچمهای سیاه از خراسان قیامی است که در آینده و در آستان ظهور بر پا می شود. در حقیقت, آن پرچمهای سیاه را یاران مهدی(ع) به همراه خواهند آورد(۷۵)

برخی احتمال داده اند که منظور از خروج پرچمهای سیاه از خراسان, همان قیام ابومسلم خراسانی در سال ۱۴۰هـ.ق. علیه حاکمیت هزار ماهه بنی امیه است(۷۶)که به از هم گسستن حکومت بنی امیه و روی کار آمدن بنی عباس انجامید.

مستند اینان, روایت زکّار از امام صادق(ع) و برخی قرائن و مؤیدات تاریخی است. در این روایت, با اشاره به نام و مشخّصات ابومسلم خراسانی, از وی به عنوان صاحب پرچمهای سیاه, یاد شده است(۷۷)

ولی این احتمال درست نیست, زیرا روایتِ زکّار, که مهم ترین مستند و دلیل آن به شمار می رود, از نظر سند ضعیف و غیرقابل اعتماد است. افزون بر این, تطبیق این نشانه بر شورش ابومسلم خراسانی در پیش از یک قرن قبل از تولد مهدی(ع) و نشانه ظهور دانستن آن, بسیار بعید است.

به نظر می رسد تبیین حوادث و وقایع دوران بنی امیه و بنی عباس, در برخی روایات, به منظور هوشیار ساختن مسلمانان و آگاهی دادن به آنها نسبت به وظایف حساس خویش در آن دوران است نه تبیین علائم ظهور.

پیش گویی این حوادث, به خاطر اهمیّت فوق العاده آن برای مسلمانان آن زمان و نسلهای آینده بود.

این نکته نیز در خور توجه است که حاکمان بنی عباس تلاش می کردند, قدرت را از دست بنی امیه بگیرند, از این روی, (نفس زکیه) را مهدی معرفی می کردند و از جانب دیگر سعی می کردند شورش ابومسلم خراسانی را در راستای قیام مهدی(ع) و نشانه ظهور وی قلمداد کنند. بر این اساس, همان گونه که پیش از این هم یادآور شدیم, بعید نیست حاکمان بنی عباس, به دلخواه خویش, در این روایات دست برده باشند و آنها را با خود تطبیق کرده باشند.

 

۹- خسوف و کسوف

 

از نشانه های ظهور, کسوف در نیمه ماه رمضان و خسوف در آخر و یا اول همان ماه است.

کسوف در روزهای نخست و روزهای آخر ماه و خسوف در روزهای میانی ماه, طبیعی و عادی است و در طول تاریخ, بارها و بارها, رخ داده و از نظر علمی, خسوف و کسوف در روزهای یاد شد, پدیده عادی به حساب می آید و از دیرباز, منجمان, براساس محاسبه های دقیق ریاضی و نجومی, زمان گرفتن خورشید, یا ماه را در طول سال, پیش بینی می کرده اند, ولی خورشید گرفتگی در وسط ماه یا ماه گرفتگی در اول و یا آخر آن, ظاهراً امری غیرعادی و رؤیت آن, امکان ندارد. البته در خود روایات هم, به غیر عادی بودن تحقق این نشانه تصریح شده است:

امام باقر(ع) می فرماید:

 

(آیتان تکون قبل القائم لم تکونا منذ هبط آدم(ع) الی الأرض, تنکسف الشمس فی النصف من شهر رمضان والقمر فی آخره, فقال رجل یابن رسول اللّه تنکسف الشمس فی آخر الشهر والقمر فی النصف؟ فقال ابوجعفر(ع): انّی لأعلم بما تقول ولکنّها آیتان لم تکونا منذ هبط آدم(ع)(۷۸)

 

دو نشانه, پیش از قیام مهدی(ع) پدید خواهد آمد که از زمان هبوط آدم(ع) در زمین بی سابقه است: گرفتن خورشید نیمه ماه رمضان و گرفتن ماه در آخر آن.

مردی به امام عرض کرد: ای پسر رسول خدا! کسوف در وسط و خسوف در آخر ماه؟

حضرت فرمود: [آری] من به آنچه می گویی داناترم, ولی آن دو نشانه اند که واقع شدن آنها از زمان هبوط آدم(ع) سابقه ندارد.

این که سؤال کننده, از سخن امام(ع), در شگفت می شود و نیز تاکید و تصریح امام(ع) به این که وقوع این دو نشانه, به گونه ای است که از ابتدای خلقت, سابقه ندارد, ولی با این حال, واقع خواهند شد. به روشنی گویا این نکته است که تحقق خسوف وکسوف, به گونه ای که یاد شد, خارج از چهارچوب, امور عادی به صورت معجزه خواهد بود.

یا می فرمود:

 

ان لمهدینا آیتین لم یکونا منذ خلق اللّه السموات والأرض, ینکسف القمر الأوّل لیلة من رمضان و تنکسف الشمس فی النصف منه, ولم یکونا منذ خلق اللّه السموات والأرض(۷۹)

 

برای مهدی ما, دو نشانه است که از هنگامی که خداوند آسمانها و زمین را خلق فرمود, سابقه ندارد: خسوف در اول ماه رمضان و کسوف در نیمه همان ماه.

در این روایت, زمان کسوف به جای آخر ماه, اوّل ماه و به جای هبوط آدم, خلقت زمین و آسمانها آمده است. در برخی روایات, کسوف در سیزدهم و چهاردهم ماه نیز آمده است(۸۰) کسوف, افزون بر اول و آخر ماه رمضان که در دو روایت گذشته بود, در ۵ و ۲۵ ماه نیز پیش گویی شده است(۸۱) این اختلاف اندک, اثر چندانی در مسأله ندارد, زیرا گرفتن ماه, در شبهایی که ماه در محاق است, دیده نمی شود, حالا چه اوّل ماه و چه آخر ماه و چه شبهای نزدیک به آخر, هر چند در شب پنجم و بیست وپنجم, احتمال وقوع آن بعید نیست.

به نظر می رسد که وقوع این دو پدیده, به صورت غیرعادی, به خاطر آن است که اهمیت مسأله ظهور, نمایانده بشود و مردم از خواب غفلت بیدار شوند و خود را مهیای مشارکت در آن نهضت عظیم سازند.

به عبارت دیگر, خداوند در آستانه ظهور, برای اقامه حجت بر مردم و مطمئن ساختن یاران حضرت مهدی(ع), به ظهور آن حضرت, چنین پدیده هایی را بر خلاف معمول و به گونه معجزه محقق می گرداند.

برخی بر این باورند که خسوف و کسوف, به گونه ای که یاد شده, در چهارچوب حوادث طبیعی و عادی نیز قابل بررسی و تبیین است و برای آن, احتمالها و توجیه هایی را یاد کرده اند, ولی نیازی به این توجیه ها نیست, زیرا هیچ اشکالی ندارد که پدیدار شدن آنها به صورت معجزه باشد, زیرا در جهت اقامه حجت و تقویت حق و هدایت مردم است و با قانون معجزه ناسازگاری ندارد. البته یادآوری این نکته لازم است که اگر چه در روایات فراوانی, در منابع شیعه و سنی, به پدید آمدن این نشانه در آستانه ظهور تصریح شده است(۸۲) ولی این نشانه از نشانه های حتمی ظهور نیست و در روایات, به ناگزیر بودن آن اشاره نشده است, از این روی خسوف و کسوف را از نشانه های قطعی و مسلم ظهور نمی توان به حساب آورد.

 

۹. فراگیر شدن جهان از ظلم و جور

 

فراگیر شدن ظلم وجور, از نشانه های معروف ظهور حضرت مهدی(ع) به شمار است. این نشانه, در روایات بسیار, به چشم می خورد. در بعضی به همین عنوان کلی, مورد اشاره قرار گرفته, چنانکه در روایت معروفی که با سندهای گوناگون نقل شده آمده:

 

(یملأ الله به الأرض قسطاً وعدلاً بعد ما ملئت ظلماً وجوراً(۸۳)

 

خداوند, به وسیله ظهور مهدی(ع) زمین را پر از عدل و داد می سازد, پس از آن که از ظلم و ستم پر شده باشد.

یا از حضرت مهدی(عج) نقل شده:

 

(علامة ظهوری کثرة الهرج والمرج والفتن…(۸۴)

 

نشانه آشکار شدن من, زیاد شدن هرج و مرج و فتنه ها و آشوبهاست.

گاهی نیز, زیاد شدن گناهان و مفاسد اخلاقی و اجتماعی در میان مسلمانان, به عنوان نشانه های نزدیک شدن ظهور پیش گویی شده است.

علامه مجلسی, در باب نشانه های ظهور, روایتی را از امام صادق(ع) آورده که در آن, بیش از یکصد نوع گناه و انحراف اخلاقی, اجتماعی, اعتقادی و فرهنگی که در دوران غیبت, دامن گیر جوامع اسلامی می شود, پیش گویی شده است(۸۵) از جمله: رشوه خواری, قماربازی, شراب خواری, زیاد شدن زنا, لواط, قطع صلح رحم, سنگ دل شدن مردمان, اهتمام مردم تنها به شهوت و شکم, از میان رفتن شرم, نپرداختن زکات و خمس, کم فروشی, بی اعتنایی به اوقات نماز, آراستن مساجد به زیور آلات, گزاردن حج به انگیزه های مادی و برای غیرخدا, رعایت نکردن احترام بزرگترها, پیروی از ثروتمندان, صرف کردن سرمایه های عظیم در فساد و ابتذال و بی دینی, چاپلوسی و تملق گویی و….

زیاد شدن این فسادها و آلودگیها در میان مردم, در واقع, نوعی از فراگیر شدن ظلم و جور روی زمین است. البته فساد و گناه, کم وبیش, در میان مردم بوده, مهم, فراگیر شدن آن است, به گونه ای که بدیها برخوبیها, ضدارزشها, بر ارزشها, غلبه می یابد و لهیبِ آتش فساد و تباهی, دامن همه را می گیرد و جامعه انسانی در باتلاق فساد و انحطاط فرو می رود.

افزون بر این, گسترش حاکمیت استکبار در روی زمین و در استضعاف و محرومیت قرار گرفتن پیروان حق, که براساس پیش گویی امامان(ع) در آستانه ظهور پیش خواهد آمد, نمود دیگری از بی عدالتی و زیاد شدن ظلم و جور است. در زمان حاضر, سلطه ستمگرانه و غارتگرانه استکبار جهانی و استثمار و غارت ثروتهای ملتهای محروم, طلیعه ای از تحقق این نشانه و فراگیر شدن ظلم و جور است.

یادآوری: سخن از زیاد شدن ظلم و جور و گناه و کم شدن افراد صالح است, نه این که همه مردم کافر شوند, یا افراد صالح هیچ نباشند. در همان زمان, که همه جا را تباهی فرا گرفته و ابرهای تیره گناه سایه افکنده, افراد پاکباخته, متعهد و صالحی که زمینه قیام آن حضرت را آماده می سازند و در حمایت از آن منجی بزرگ, به جهاد بر می خیزند.

در روایات, در حالی که از زیاد شدن ستم, به عنوان نشانه ظهور یاد شده, به این نکته نیز اشاره شده که جامعه منتظر مهدی, باید در به پا داشتن ارزشها و مبارزه با ضد ارزشها, تلاش جدّی بکند و منتظران, به تهذیب نفس بپردازند و….

شهید مرتضی مطهری, روایتی را از شیخ صدوق می آورد مبنی بر این که: منظور از فراگیر شدن ستم, آن است که هر یک از شقی و سعید,گروه حق و باطل, به نهایت کار خود می رسند. ستمکاران و بدکاران, به نهایت درجه بدی و نابکاری می رسند و لهیب آتش آنان همه را فرا می گیرد. در این هنگام, که صالحان در مظلومیت و استضعاف به سر می برند و همه راههای چاره بر آنان بسته می شود, مهدی(ع) ظهور می کند و دنیا را پر از عدل و داد می کند(۸۶)

 

۱۰. زمینه سازان

 

انقلاب حضرت مهدی(ع) همچون دیگر انقلابها, بدون مقدمه و زمینه سازی, به وجود نمی آید, بلکه در آستانه ظهور, حرکتهایی پا می گیرد و زمینه را برای ظهور آن حضرت فراهم می آورد. این سلسله قیامها و انقلابها که از سوی حق پویان صورت می گیرد, براساس آنچه در برخی روایات آمده, زمینه را برای حرکت جهانی مهدی(عج) آماده می کند.

پیشگویی تحقق این نشانه ها, به تعبیرهای گوناگونی در روایات آمده که به چند نمونه از آن اشاره می کنیم:

* پیامبر اکرم(ص) می فرماید:

 

(یخرج ناس بالمشرق فیوطئون للمهدی سلطانه(۸۷)

 

گروهی از ناحیه مشرق, قد بر می افرازند و زمینه حکومت مهدی(ع) را فراهم می سازند.

یا می فرماید:

 

(تجیء الرایات السود من قبل المشرق کانّ قلوبهم زبر الحدید فمن سمع بهم فلیأتهم فبایعهم ولوحبواً علی الثلج(۸۸)

 

افرادی با بیرقهای سیاه, از ناحیه مشرق می آیند که دلهای آنان مانند قطعه های فولاد, محکم است. پس هر کس قیام آنان را شنید, برای بیعت به سوی آنان بشتابد, هر چند لازم باشد, با سینه بر روی برف برود.

* امام باقر(ع) می فرماید:

 

(کانّی بقوم قد خرجوا بالمشرق, یطلبون الحق فلایعطونه, ثم یطلبونه فلایعطونه, فاذا رأوا ذلک, وضعوا سیوفهم علی عواتقهم فیعطون ماسألوا فلایقبلونه حتی یقوموا, ولایدفعونها الاّ الی صاحبکم قتلاهم شهداء, اَما انّی لو ادرکت ذلک لأبقیت نفسی لصاحب الأمر(۸۹)

 

گویی قومی را می بینیم که از مشرق در طلب حق قیام کرده اند, ولی بدانان نمی دهند و باز مطالبه می کنند, ولی بدانها نمی دهند, پس چون چنین می بینند, شمشیرهای خویش را بر دوش می گیرند [آماده نبرد می شوند] پس در آن هنگام, آنچه را می خواهند به آنان می دهند, ولی نمی پذیرند تا این که پیروز می شوند و آن را جز به حضرت صاحب الأمر(ع) تسلیم نمی کنند. کشتگان آنان شهیدند. اگر من آنان را درک کنم, جانم را برای صاحب الأمر(ع) می گذارم.

در این روایات, به روشنی از برپایی قیامها و انقلابهایی در آستانه ظهور حضرت مهدی(ع) خبر داده شده است. افزون بر اینها, روایات فراوان دیگری نیز وجود دارد که صرف نظر از موارد اختلاف اندکی که در جزئیات آن هست, در مجموع, همه آنها بر این نکته اتفاق دارند که پیش از ظهور مهدی(ع), حکومتی به رهبری یکی از صالحان, که گمان می رود از فرزندان, پیامبر هم باشد, در ناحیه مشرق تشکیل می گردد و زمینه ظهور را مهیا می سازد. و این حکومت, تا ظاهر شدن مهدی(ع) و تسلیم آن به حضرت ایشان, ادامه می یابد.

بر همین اساس, برخی, تشکیل دولت شیعی مذهب صفویه را, که پس از قرنها استیلای حاکمان مستبد و متعصب عامی مذهب, روی کار آمد, همان دولتی دانسته اند که در روایات, از جمله زمینه سازان حکومت مهدی(ع) به شمار آمده است(۹۰)

در زمان ما نیز, برخی با استناد به ویژگیهایی که در روایات آمده, انقلاب اسلامی ایران را که در سال ۱۳۵۷هـ.ش. به رهبری امام خمینی به پیروزی رسید, همان دولتی دانسته اند که زمینه را برای ظهور و قیام مهدی(ع) آماده می کند و ان شاء الله تا ظهور آن حضرت ادامه می یابد(۹۱)

به باور اینان, بسیاری از نشانه ها که در روایات آمده, بر انقلاب اسلامی ایران تطبیق می کند, بویژه در برخی روایات, به رهبری قیام, که سیدی از اولاد پیغمبر است و از قم قیام می کند و یاران او, بدون ترس و واهمه در برابر طاغوت پایدارند, اشاره شده است که همگی آنها به انقلاب اسلامی, صدق می کند(۹۲)

در هر صورت, گرچه قرائن فراوانی این احتمال را قوت می بخشد, ولی دلیل قطعی و صحیحی که ثابت کند منظور از حکومت زمینه ساز که ائمه(ع) از آن خبر داده اند, انقلاب اسلامی, به رهبری امام خمینی است, در دست نیست.

البته این, نخستین باری نیست که علمای شیعه, چنین احتمالی را مطرح ساخته اند. پیش از این نیز, هرگاه حرکت و انقلابی از ناحیه شرق, بویژه منطقه خراسان صورت می گرفت, این احتمال قوت می گرفت.

ولی, ناگفته نماند, هیچ یک از آن حرکتها به اندازه انقلاب اسلامی, زمینه ساز انقلاب مهدی(ع) نبوده اند. بلکه اصلاً مقایسه آنها با انقلاب اسلامی باطل است, از این روی احتمال این که مراد از (دولت زمینه ساز) از جمله انقلاب اسلامی ایران باشد و تا ظهور حضرت مهدی(ع) تداوم یابد, بسیار است.

بالآخره, چه این احتمالها درست باشد و چه نباشد, با توجه به روایات بسیاری که در این بخش رسیده, در دوره غیبت و در آستانه ظهور مهدی, دولتهایی به حمایت از حق روی کار می آیند و انقلابهایی به حمایت از آن پا می گیرند و زمینه را برای ظهور مهدی(ع) آماده می سازند و این, ازنشانه های ظهور است.

 

۱۱. بارانهای پیاپی

 

در سال ظهور, بارانهای پیاپی, زمین را آباد و سرسبز می کند و وضع مردم, بهتر می شود. امامان(ع) در تبیین نشانه های ظهور و خبر دادن از رخدادهای آن روزگار, از این واقعه نیز, یاد کرده اند که به چند نمونه از احادیثی که در این باره رسیده اشاره می کنیم:

شیخ مفید, با بهره گیری از روایات, می نویسد:

(ثم یختم ذلـک بأربع وعشرین مطرة متصل فتحیی بها الأرض بعد موتها و تعرف برکاتها(۹۳)

پس پایان می گیرد این (پدید آمدن نشانه ها) با بیست و چهار باران پیاپی که زمین را پس از آن که مرده بود, زنده می کند و برکات آن را می شناساند.

شیخ طوسی از امام صادق(ع) روایت می کند:

 

(انّ قدام القائم لسنة غیداقة, یفسد التمر فی النخل فلاتشکوا فی ذلک(۹۴)

 

در آستانه قیام مهدی(ع), سالی پرباران خواهد بود که در اثر آن, خرما بر روی نخل می پوسد. پس در این, تردیدی به خود راه ندهید.

یا امام صادق می فرماید:

 

(واذا آن قیامه, مطر الناس فی جمادی الآخرة وعشرة ایام من رجب, مطراً لم یر الناس مثله, فینبت اللّه به لحوم المؤمنین فی ابدانهم فی قبورهم…(۹۵)

 

و چون هنگام ظهور مهدی(ع) نزدیک شود, در تمام ماه جمادی الآخر و ده روز نخست ماه رجب, بارانی بر مردم ببارد که تا آن هنگام, مانند آن را ندیده باشند. پس خداوند, به وسیله آن, گوشت بر بدن مؤمنان, که در قبرهایشان خفته اند, برویاند.

بارش این مقدار باران, آن هم پیاپی, کم سابقه و یا بی سابقه است. با این حال, حمل آن بر معجزه, وجهی ندارد, زیرا وقوع آن به گونه عادی ممکن است. البته احتمال دیگری نیز وجود دارد که این بارانها, همزمان و در همه جای زمین ببارد که در این صورت, می تواند جنبه اعجاز داشته باشد(۹۶)

این نشانه را گرچه بزرگانی مانند: شیخ مفید, شیخ طوسی و طبرسی در ردیف نشانه های ظهور آورده اند, ولی باید توجه داشت:

اولاً, روایت طبرسی و مفید مرسله است.

ثانیاً, جمله (فینبت اللّه به لحوم المؤمنین) در ذیل روایت طبرسی, نشان می دهد که مربوط به برپایی قیامت و زنده شدن مردگان است.

و ثالثاً, روایت شیخ طوسی نیز ضعیف است, زیرا در سند آن علی بن ابی حمزه(۹۷) قرار دارد که از واقفیه است.

بنابراین, اثبات چنین نشانه ای برای ظهور, به استناد این گونه روایات, مشکل است. البته از مجموع این روایات و سخنانی که در این باب گفته اند, با توجه به این که دوران ظهور, آغاز سامان یافتن امور و از بین رفتن مشکلات است, احتمال می رود که از نظر طبیعی, شرایط مساعدی پیش می آید, تا سال ظهور سالی پرباران و آبادان باشد.

۱۲-جنگهای خونین

در منابع دینی, از جنگ های خونین و کشتارهای بزرگ نیز, به عنوان نشانه های ظهور یاد شده است(۹۸) گویا این جنگها بین اهل باطل, بر سر رقابتهای مادی و سیاسی روی می دهد که در نهایت, بدون پیروزی هیچ یک از دو گروه و پس از برجای گذاشتن. انبوهی از کشته ها, پایان می یابد. بروز چنین فاجعه های بزرگ, نتیجه طبیعی فساد زمین و فراگیر شدن ظلم و جور است. از برخی روایات, استفاده می شود که در منطقه (قرقیسا) جنگ عظیمی بین بنی عباس و مردانی رخ می دهد که نوجوانان زورمند, فرسوده و پیر می گردد و لاشه های کشته ها بر روی هم انباشته می گردد. از قرائن و شواهد بر می آید که این خون ریزیهای بزرگ, در همان واقعه خروج سفیانی و آشوبهای آن زمان است و حادثه جداگانه ای نیست.

این احتمال نیز وجود دارد که منظور از این روایات, درهم کوبیدن مستکبران و دشمنان حق و عدالت باشد که در زمان ظهور و به دست مهدی(ع) انجام می شود, بنابراین از وقایع دوران ظهور است, نه نشانه ظهور.

۱۳- خروج یأجوج و مأجوج

در برخی روایات, خروج مأجوج و مأجوج از نشانه های ظهور, دانسته شده(۹۹) که با دقت در این روایات, روشن می شود که ارتباطی به مسأله ظهور ندارند, بلکه بیشتر آنها, ناظر به برپایی قیامت هستند. دو موردی که در قرآن از خروج یأجوج و مأجوج یاد شده هم(۱۰۰)هیچ دلالتی بر این قضیه ندارد.

این, افزون بر ضعف سند روایات این باب و ضعف دلالت و نارسایی و گاه تناقض آنهاست.

۱۴- طلوع خورشید از مغرب

از جمله نشانه های ظهور که در روایات به آن اشاره شده, طلوع خورشید از مغرب است, وقوع چنین پدیده ای, اگر معنای ظاهری آن مراد باشد, مستلزم در هم ریختن و از هم پاشیدن نظم جهان و تغییر در حرکت منظومه شمسی خواهد بودو این, با اصول حاکم بر نظام طبیعت, ناسازگاری دارد. به طور قطع حضرت مهدی(ع), بر روی همین زمین, حکومت جهانی خویش را تشکیل می دهد(۱۰۱) بر این اساس تحقق این نشانه به گونه معجزه, چنانکه برخی پنداشته اند, میسر نیست, زیرا معجزه در محدوده نظام حاکم بر طبیعت و جهان صورت می گیرد(۱۰۲

به نظر می رسد, منظور از طلوع خورشید از مغرب, حضرت مهدی(ع) است.

فیض کاشانی در توضیح روایتی در این زمینه می نویسد:

وکأنّه کنّی بطلوع الشمس من مغربها فی الحدیث عن ظهوره(ع) کما یظهر من بعض الأخبار(۱۰۳)

گویا, طلوع خورشید از مغرب, کنایه از ظهور حضرت مهدی(ع) است, همان گونه که از برخی اخبار هم استفاده می شود.

همان گونه که مرحوم فیض اشاره کرده, از برخی روایات نیز این مطلب استفاده می شود. در ذیل روایت صعصعه, که این حادثه را به عنوان نشانه ظهور معرفی می کند, جمله ای است که روشنگر این معناست. صعصعة در پاسخ فردی که از منظور امیرالمؤمنین(ع) از جمله (لاتسألونی عما یکون بعد ذلک…) پرسیده بود, گفت:

(ان الذی یصلی خلفه عیسی بن مریم هوالثانی عشر من العترة التاسع من ولد الحسین بن علی(ع) وهو الشمس الطالعة من مغربها(۱۰۴)

کسی که حضرت عیسی(ع), پشت سروی نماز می گزارد, دوازدهمین نفر از خاندان پیامبر(ص) و نهمین نفر از فرزندان حسین بن علی(ع) است و هم اوست خورشیدی که از غروبگاهش طلوع می کند.

بر این اساس, طلوع خورشید از مغرب, معنای کنایی دارد و در حقیقت تشبیه شده است ظهور حضرت مهدی(ع) به طلوع خورشید از غروبگاهش. همان گونه که خورشید, پس از آن که چهره در نقاب شب فرو می کشد, دوباره پرده های سیاهی را می درد و طلیعه روشن آن از کرانه های افق پرتوافشانی می کند, حضرت مهدی(ع) نیز, پس از طی دوران محنت و محرومیت و سپری شدن روزگار غیبت و انتظار, ظهور می کند بسان خورشیدی, جهان فتنه عدالت و بستوه آمده از ظلم و ستم و بی عدالتی را با پرتو حیاتبخش عدالت, زنده و روشن می کند.

یادآوری:

اکنون که برخی از نشانه های ظهور را مورد بررسی قرار دادیم و به میزان صحت هر یک و نیز اقسام آن اشاره کردیم, یادآوری این نکته را نیز لازم می دانیم که در باب نشانه ظهور, گاهی اشکالاتی مطرح شده است که بد نیست در این جا به آنها اشاره کنیم.

۱-دلسردی و یأس

با توجه به این که نشانه ها بر اساس پیش بینی معصومان(ع), در طول دوره غیبت واقع می شوند, مسلمانان چاره ای ندارند جز آن منتظر تحقق آنها بمانند و در برابر رخدادها تسلیم باشند. روشن است که این, سبب دلسردی و یأس آنان می شود و در نتیجه از تعقیب اهداف بلند اسلامی و انجام وظایف و مسؤولیتهای خویش, دلسرد می شوند(۱۰۵)

این اشکال درست نیست, زیرا همان گونه که پیش از این اشاره کردیم, نشانه های ظهور, چه حتمی و چه غیر حتمی, اموری نیستند که تغییر ناپذیر باشند و بدون هیچ تغییری و به گونه خودکار, در موقع مقرر واقع گردند, بلکه آنها براساس پیش بینی معصومان(ع) در صورتی که اوضاع و احوال, به همان روال که پیش بینی شد, جلو رود واقع می شوند و تنها بیانگر نزدیک تر شدن ظهورند, نه چیز دیگر.

در میان این همه نشانه ای که برای ظهور بیان شد, تنها شمار اندکی از نشانه ها, ناگزیرند و بر اساس تفسیری که از ناگزیر بدون آنها ارائه شد, آنها نیز, اموری جبری و تغییر ناپذیر نیستند و ممکن است به اراده خداوند, تغییر کنند و یا پیش و پس داشته شوند.

افزون بر این, نشانه های حتمی ظهور, نشانه های در آستانه ظهور واقع می شوند. بنابراین, پیش بینی و تبیین نشانه های ظهور, نه تنها مایه دلسردی و سستی مؤمنان نمی گردد که چراغ امید را در دل آنان روشن نگه می دارد و آنان را در به عهده گرفتن نقشهای اساسی دلگرم می کند.

۲-آگاه شدن مخالفان

تشریح نشانه های ظهور, به همان نسبت که برای مؤمنان و دوستان آن حضرت رهگشاست و موجب می گردد که آنان با درک و بینش صحیح از زمان, خویش را برای پیوستن به جبهه حق و کمک و یاری امام(ع) آماده سازند, برای غیر مسلمانان و دشمنان حضرت مهدی(ع) نیز می تواند, هشداری باشد تا بهنگام, خود را برای مخالفت و موضع گیری در برابر آن حضرت مهیا سازند و به تهیه ساز و برگ جنگی و اقدامات پیشگیرانه بپردازند؟ بویژه آن که وقتی دسته ای از این نشانه ها در زمان واحدی و در نزدیکی ظهور واقع شود, چه بسا اسباب آن شود که دشمنان از واقع امر مطلع شوند و به سرعت اقدامات لازم را برای رو در رویی با وی به عمل آورند و مشکلات جدی بر سر راه انقلاب امام(ع) به وجود آورند؟ بنابراین, بیان نشانه های ظهور, چه بسا به زیان قیام امام(ع) و یاران وی تمام شود! در پاسخ به این اشکال چند نکته را یادآور می شویم:

الف. مخالفان از دو حال خارج نیستند:

۱- گروهی اصلاً منکر وجود مهدی(عج) و مسأله ظهورند و به هیچ یک از این نشانه ها, اعتقادی ندارند, مانند کافران, مشرکان و….

۲- گروهی, ظهور مصلح کلی را در آخر الزمان, قبول دارند, و لی این که آن منجی, حضرت مهدی(ع) باشد, با ویژگیها و نشانه هایی که ما معتقدیم, قبول ندارند. مانند مسیحیان و یهودیان و…

روشن است که هر دو گروه, اصل ظهور حضرت مهدی(ع) و نشانه هایی را که ما برای نشان دادن نزدیکی ظهور معتقدیم, قبول ندارند و همه را از اساس منکرند, بنابراین معنی ندارد که آنها مترصد باشند که به محض تحقق نشانه ها, آماده مخالفت و کارشکنی شوند.

ب. بر فرض که دشمنان, حضرت مهدی(ع) نشانه های ظهور را هم بشناسند و بدانند, باز هم نمی توانند جلوی حرکت او را بگیرند, زیرا مسأله ظهور امری اتوماتیکی نیست که تا آن نشانه ها آشکار شد, بدون فاصله محقق شود و در نتیجه آنها بتوانند ابراز مخالفت و کارشکنی بکنند. بلکه ظهور به اراده خداوند است هر گاه زمینه را مهیّا دید, به آن حضرت اذن ظهور می دهد.

ج. نکته مهم تر این که, به موجب روایات, ظهور حضرت مهدی(عج) در شرایطی صورت می گیرد که به اراده خداوند, حیله گری و توطئه دشمنان, آشکار و خنثی می گردد و دشمنان آن حضرت از رویارویی با وی ناتوان می شوند و هر کاری بکنند نمی توانند به هدفهای شوم خویش دست یابند. از این روی, اگر همه را به درستی بشناسند, باز هم نمی توانند از نشانه ها سوء استفاده بکنند و…

د. خداوندی که ظهور حضرت مهدی(ع) را در آخرالزمان و در شرایطی که دنیا در آتش ظلم و تباهی می سوزد, مقرر داشته, خود ضامن فراهم شدن شرایط و خنثی کردن توطئه دشمنان و محافظت ازآن حضرت است. انقلاب حضرت مهدی, انقلاب عادی نیست, بلکه انقلابی است که به اراده خداوند تحقق می یابد و خداوند, بهترین پشتیبان و نگهدارنده آن است.

هـ. از این نکته نیز نباید غافل بود که عقاید انحرافی و باطل و دید مادی مخالفان و دشمنان حضرت مهدی(عج), سبب می شود که برای همه این مسائل توجیهات مادی داشته باشند و از واقعیتها و حقایق, هیچ گاه آگاه نشوند:

(وجعلنا من بین ایدیهم سداً و من خلفهم سداً فأغشیناهم فهم لایبصرون(۱۰۶)

پایگاه خبری جهان اسلام

islamicworld.ir

پی نوشت ها

۱-(بحارالأنوار), ج249/52.

۲- سوره (انعام), آیه /2.

۳-(وافی), ج444/2; (بحارالأنوار), ج249/52.

۴- (علامات الظهور والجزیرة الخضراء) سید جعفر مرتضی عاملی 57/ ـ 69.

۵- (بحارالأنوار), ج217/52.

۶- (کتاب الغیبة), نعمانی 282/.

۷- (جامع الرواة), محمدبن علی اربلی, ج338/1, دار الأضواء, بیروت.

۸- (بحارالأنوار), ج233/52.

۹- (ارشاد)ج370/2.

۱۰-(بحارالأنوار), ج235/52.

۱۱- (کتاب الغیبة), شیخ طوسی, 440/.

۱۲-(ارشاد), ج375/2.

۱۳ (بحارالأنوار), ج248/52.

۱۴ (همان مدرک)215/, 216.

۱۵ (کمال الدین) 651/, (کنزالعمال) ج272/14 ح3869.

در روایتی از امام صادق(ع) می خوانیم:

(السفیانی من المحتوم و خروجه من اول خروجه الی آخره خمسة عشرة شهراً سنة اشهر یقاتل فیها, فاذا ملک الکور الخمس, ملک تسعة اشهر ولم یزد علیها یوماً) بحارالأنوار) ج248/52.

خروج سفیانی از نشانه های حتمی است. مدت خروج وی, از ابتدای خرج تا آخر, پانزده ماه به درازا می کشد. شش ماه از آن را می جنگد تا به بر شهرهای پنج گانه مسلط گردد و نُه ما بدون یک روز اضافه حکومت می کند.

براساس این روایت, جمع بین پانزده ماه, نُه ماه و شش ماه که در روایات آمده به این است که بگوییم فاصله خروج سفیانی تا ظهور, 15 ماه است, ولی با توجه به این که شش ماه آن را صرف مبارزه می کند تا به حکومت می رسد, مدت حکومت و تسلط وی نُه ماه خواهد بود.

۱۶- شهید مطهری احتمال داده است که منظور, وقوع انقلاب اسلامی و هجرت امام خمینی از پاریس به ایران است. ر.ک: (پیرامون جمهوری اسلامی) 86/.

۱۷- (تاریخ غیبت کبری) 199/.

۱۸- (قنسرین) نام شهری بوده در نزدیکی حلب که در سال 351 هـ.ق. در زمان استیلای رومیان بر آن شهر, ویران شد و مردمان آن از ترس, کوچ کردند و از شهر جز کاروان سرایی باقی نماند. ر.ک: (مراصد الإطلاع), ج1126/3.

۱۹- (کمال الدین) 651/; (بحارالانوار), ج215/52.

۲۰- (همان مدرک).

۲۱- (کنزالعمال), ج272/14; (تاریخ غیبت کبری) 518/ ـ 520.

۲۲- (منتخب الأثر 459/.

۲۳-(جامع الرواة), ج156/2, (اختیار معرفة الرجال), طوسی, تحقیق حسن مصطفوی 545/ ـ 546.

۲۴- (بحارالأنوار), ج205/52; (منتخب الأثر) 457/.

۲۵- (کتاب الغیبة), شیخ طوسی 442/; (اعلام الوری), فضل بن حسن طبرسی, تحقیق علی اکبر غفاری 426/, دارالمعرفة, بیروت.

۲۶- (بحارالأنوار), ج206/52.

۲۷- (همان مدرک)182/.

۲۸- (همان مدرک)182/.

۲۹- (همان مدرک)210/, 217.

۳۰- (همان مدرک)230/ ـ 232; (غیبت نعمانی) 255/ ـ 259; (تاریخ الغیبة الکبری) 517/ ـ 525.

۳۱- (تاریخ الغیبة الکبری) 517/ ـ 525. (دادگستر جهان) ابراهیم امینی 222/.

۳۲- (بحارالأنوار), ج250/52.

۳۳- علی بن ابی حمزه بطائنی, از واقفیه است و خلیل بن راشد و حسن بن علی بن بسار, ناشناخته اند ر.ک: (جامع الرواة), ج156/2; (رجال کشی) 565/.

۳۴-(بحارالأنوار), ج251/52.

۳۵- (لسان العرب), ابن منظور, 67/9, نشر ادب الحوزه, قم.

۳۶-(مراصد الإطلاع), ج239/1; (وافی), ج442/2; (مسایل العشرة) چاپ شده در مجموع (مصنّفات شیخ مفید), ج122/3; (غیبت نعمانی) 252/.

۳۷- (منتخب الأثر) 459/; (کتاب الغیبة), نعمانی 252/; (تاریخ الغیبة الکبری) 499/ ـ 502.

۳۸- (همان مدرک).

۳۹-سوره (سبأ), آیه 51/.

۴۰- (ینابیع المودة), سلیمان بن ابراهیم قندوزی 427/, بصیرتی, قم.

۴۱-(تاریخ غیبت کبری 521/.

۴۲- (منتخب الأثر) 442/, 445; (وافی) ج443/2.

۴۳-(تاریخ غیبت کبری) 525/.

۴۴- (کتاب الغیبة), نعمانی 252/.

۴۵- (همان مدرک).

۴۶- (تاریخ الغیبة الکبری) 525/.

۴۷-سوره (کهف) آیه 74/.

۴۸-(منتخب الأثر) 459/.

۴۹-(تاریخ الغیبة الکبری) 511/.

۵۰- (الارشاد), ج374/2; (اعلام الوری) 427/.

۵۱- (بحارالأنوار), ج131/47, 132.

بعد از کشته شدن ولیدبن یزید بن عبدالملک و رو به زوال و ضعف نهادن حکومت بنی امیه, عده ای از بنی هاشم و بنی عباس از جمله منصور و سفّاح از بنی عباس و عبداللّه محض و پسرانش محمد و ابراهیم از بنی عباس, در منطقه (ابواء) در نزدیکی مدینه جمع شدند و محمدبن عبداللّه (نفس زکیه) را به خلافت برگزیدند و با او بیعت کردند. امام صادق(ع) پس از آن که در جریان کارشان قرار گرفت به آنان فرمود:

(این کار را نکنید; چه آن که اگر بیعت شما با محمد (نفس زکیه) به تصور آن است که او همان مهدی موعود(عج) است, این گمان خطاست و او مهدی موعود نیست و این زمان نیز, زمان خروج وی نیست و اگر بیعت شما بدان جهت است که خروج کنید و امر به معروف و نهی از منکر کنید, باز هم بیعت با محمد درست نیست; زیرا در حالی که عبداللّه, شیخ بنی هاشم هست, چرا وی را بگذاریم و با پسرش بیعت کنیم….)

ر.ک. (مقاتل الطالبیین) 205/ ـ 208. (بحارالأنوار), ج53/46 ـ 187; ج18/47, 276 ; (ارشاد), 192/2; (منتهی الآمال), 327/1.

۵۲- (وافی), ج443/2.

۵۳-(کتاب الغیبة), نعمانی, 257, 258, 262; (تاریخ مابعد الظهور) 168, 178.

۵۴- (منتخب الأثر) 459/.

۵۵- (کتاب الغیبة), نعمانی 254/.

۵۶-(کتاب الغیبة), شیخ طوسی 453/, 454; (بحارالأنوار), ج288/52, 290.

۵۷-(تاریخ مابعد الظهور) 176/.

۵۸- (کشف الغمة), ج260/3; (وافی), ج445/2, 446.

۵۹-(کتاب الغیبة), شیخ طوسی 435/; (ارشاد), ج371/2; (کمال الدین) 651/; (بحارالأنوار), ج52 204/.

۶۰- (کتاب الغیبة), شیخ طوسی 453/; (منتخب الأثر) 464/.

۶۱- (سنن ترمذی), ج507/4, 519; (سنن ابی داود), ج115/4; (صحیح مسلم), ج46/18 ـ 81.

۶۲ (بحارالأنوار), ج193/52; (کمال الدین) 525/, 526; (کشف الغمة), ج281/3; (المسائل العشر), چاپ شده در مجموعه (مصنفات شیخ مفید), 122/3.

۶۳-(ارشاد), ج371/2; (سنن ابی داود), ج121/4.

۶۴- (بحارالأنوار), ج209/52; (کنزالعمال), ج198/14 ـ 200.

۶۵- (همان مدرک)200/.

۶۶-(همان مدرک).

۶۷- (همان مدرک)231/.

۶۸- (رساله یوحنا), باب 2, آیه 18 و 22.

۶۹-(کتاب الغیبة), شیخ طوسی 463/.

۷۰- (بحارالأنوار), ج205/52.

۷۱-(همان مدرک)197/.

۷۲-(تاریخ غیبت کبری)532/.

۷۳- (ینابیع المودة)431/; (بحارالأنوار), ج217/52; (کتاب الغیبة), شیخ طوسی452/.

۷۴-(همان مدرک)452/.

۷۵-(ینابیع الموده)432/, 433; (کشف الغمة), ج262/3.

۷۶-(تاریخ غیبت کبری) 458/.

۷۷- (کتاب الغیبة), نعمانی 251/.

۷۸-(همان مدرک)271/.

۷۹- (منتخب الأثر) 444/; (تاریخ مابعد الظهور)160/.

۸۰- (منتخب الاثر) 441/.

۸۱-(همان مدرک); (کتاب الغیبة), نعمانی 272/.

۸۲-(منتخب الأثر) 441/.

۸۳-(سنن ابی داود), ج107/4; (کنزالعمال), ج264/14.

۸۴- (بحارالأنوار), ج320/51.

۸۵-(همان مدرک), ج256/52 ـ 260.

۸۶- (قیام وانقلاب مهدی) 66/, انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین, قم.

۸۷- (کنزالعمال), ج263/14.

۸۸- (بحارالأنوار), ج84/51.

۸۹- (همان مدرک)243/52.

۹۰-(همان مدرک).

۹۱- (مجموعه مقالات و گفتارها در پیرامون حضرت مهدی 207/; (دولة الموطئین للمهدی) مهدی الفتلاوی 82/ ـ 86. انتشارات الرسول المصطفی, قم; (دراسات فی ولایة الفقیه ج239/1.

۹۲- در روایتی از امام کاظم(ع) می خوانیم:

(رجل من اهل قم, یدعو الناس الی الحق, یجتمع معه قوم کزبر الحدید, لا تزّلهم الریاح العواصف, ولایملّون من الحرب, ولایجبنون, وعلی الله یتوکلون والعاقبة للمتّقین). (بحارالأنوار) ج216/57.

مردی از اهالی قم قیام می کند و مردمان را به سوی حق دعوت می کند. گروهی که همچون پاره های فولاد, مقاوم هستند, گرد او جمع می شوند. آنان را بادهای سهمگین, از پای در نمی آورد و هیچ از جنگ خسته نمی شوند و نمی ترسند. بر خدا توکل کنید و عاقبت از آن متقین است.

۹۳- (ارشاد, ج370/1.

۹۴-(کتاب الغیبة), شیخ طوسی 449/.

۹۵-(اعلام الوری) 432/.

۹۶- (تاریخ مابعد الظهور) 191/.

۹۷-(جامع الرواة), ج547/1.

۹۸- (بحارالأنوار), ج246/52, 251, 388.

۹۹-(منتخب الأثر) 461/; (سنن ابن ماجه), ج1353/2, (صحیح مسلم), ج199/8; (کنزالعمال), ج338/14 ـ 343; (تاریخ غیبت کبری) 526/.

۱۰۰(سوره کهف) 94/, سوره انبیاء آیه 96/.

۱۰۱-(بحارالأنوار), ج194/52, (کتاب الغیبة), نعمانی 252/; (ارشاد), ج371/2.

۱۰۲ (دادگستر جهان) 220/.

۱۰۳ (وافی), ج446/2.

۱۰۴ (بحارالأنوار), ج195/52.

۱۰۵ (علامات الظهور والجزیرة الخضراء) 50 ـ 57.

۱۰۶ (سوره (یس), آیه ۹

zohoor.ir

نوشتن دیدگاه


١- بلحاظ قانونی هر فرد مسئول محتوای نظر ارسالی خود است ،که از طریق قانون با آی پی شناسایی و پيگيرى می شود

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

دیدگاه‌ها   

+1 #4 Guest 1402-07-26 08:52
روایاتی در مورد فردی به نام شعیب بن صالح هست که گفته میشه فرمانده سپاه امام زمان هست . آیا چنین فردی واقعا وجود خارجی خواهد داشت؟

پاسخ:
بنده اعتقادی به آن ندارم
نقل قول کردن
+3 #3 Guest 1402-07-19 19:50
سلام علیکم
احتمالا رئیس جمهور قبلی... یکی از همین
دجالها بود،
حسن چاخان استاد دروغگویی...
نقل قول کردن
+2 #2 Guest 1402-07-18 12:24
سلام حاج اقا ممنون یاد ماجرای تشرف علی ابن مهزیار افتادم که از اقا پرسیدن چه موقع قیام میکنید فرمودن زمانی که خورشید و ماه در یک جا جمع شوند .. که فکر میکنم منظور کسوف باشه
نقل قول کردن
+1 #1 Guest 1402-07-18 11:22
سلام حاج آقا التماس دعا. به نظر میرسد عجیب بودن روایت درباره دجال به خاطر سحر دجال است.
نقل قول کردن
© 1387/11/11 - 1403 islamicworld.ir  تمام حقوق مادی و معنوی برای پایگاه نشر معارف قرآن و ولایتislamicworld.ir محفوظ است.
Template Design:Akin Group
کانال